Լաչինի միջանցքը ադրբեջանցիները փակեցին Փաշինյանի քաղաքական որոշումների արդյունքում

Այսօր շատերն են քննարկում տարբեր սցենարներ, թե՛ ինչպե՞ս կարելի կլինի բացել Լաչինի միջանցքը: Ընդվորում այդ առաջարկները, մեծամասամբ, տեխնիկական բնույթի են, քանզի հայ հանրության պատկերացումները, արտաքուստ նման լինելով քաղաքականի, իրականում հեռու են դրանից: Ողբերգականն այն է, որ քաղաքական հարթակում այդ խնդրի բացատրության բացակայության պայմաններում հայ հանրությանը ստիպված բացատրում է ՌԴ ԱԳ մամլո-խոսնակ Մարիա Զախարովան: Ընդվորում, վերջինս ստիպված է դիմում նման ոչ դիվանագիտական մոտեցմանը, քանզի ՀՀ իշխանությունների ուղղորդմամբ, հայ հանրության մեջ այն թեզն են գցում, թե իբր Լաչինի միջանցքի բացման խնդիրը դա ռուս խաղապահների իրավասության դաշտում է գտնվում: Ավելին, Նիկոլ Փաշինյանի թիմակիցները նույնիսկ հեռուն են գնում, կասկած հայտնելով, թե իբր ռուսները դիտմամբ են իրենց պասիվ պահում, որպեսզի հայկական կողմը բավարարի ադրբեջանցիների պահանջները, այսպես կոչված «Զանգեզուրյան միջանցքի» բացման հարցում:

Փաշինյանը, իհարկե, հասկանում է, որ դա այդպես չէ, բայց կանխամտածված է հրահրում հակառուսական տրամադրությունները, որպեսզի Լաչինի միջանցքի փակման պատճառով ինքը չմեղադրվի:

Բայց իր պահվածքում շատ ավելի հրեշավոր պատճառ կա ռուսներին մեղադրելու համար, բայց դրա մասին կխոսենք մեկ ուրիշ անգամ:

Եվ այսպես՝ ինչու՞ ադրբեջանցիները որոշեցին հենց այս պահին փակել Լաչինի միջանցքը:

Բան այն է, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի համաձայնագրի համաձայն, հայկական զորքերը հետ քաշվեցին հայտնի տարածքներից, ադրբեջանական կողմը Շուշիի գրավումից հետո չմտավ Ստեփանակերտ, իսկ ռուսական կողմը ստանձնեց պարտավորություն՝  ապահովել Արցախին կապող Հայաստանի հետ ճանապարհը:

Ավելին, երեք տարի առաջ Արցախի հետագա կարգավիճակի մասին ոչինչ որոշված չէր և այն պիտի լուծվեր հետագա բանակցային գործընթացի ընթացքում:

Ավելին, կողմերի համար պարզ էր նաև, որ Արցախի հետագա կարգավիճակը և Արցախին կապող Հայաստանի հետ ճանապարհը պիտի նույնը լիներ: Եվ դա պատահական չէր, քանզի մինչև 2018 թվականն ընթացող բոլոր բանակցություններում, սույն դրույթը ընդունվել էր բոլորի կողմից:

Այսինքն, 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի համաձայնագրով, ինչպես Արցախի, այնպես էլ Լաչինի միջանցքի հետագա կարգավիճակի խնդիրը պիտի լուծվեր հետագայում: Իհարկե, ադրբեջանական կողմը ամեն ինչ անում էր, որ այդ կարգավիճակի հարցը արագ լուծվեր և իր օգտին, բայց ռուսական կողմը, իր շահերից ելնելով ադրբեջանցիների պահանջները չէր բավարարում: Ավելին ռուսները շեշտը ավելի շատ դնում էին տնտեսական հարաբերությունների զարգացման վրա և տրանսպորտային կապերի զարգացման վրա:

Ի՞նչ կատարվեց հետո, հայտնի է բոլորին: Նիկոլ Փաշինյանը կամավոր իր վրա ստանձնեց ադրբեջանցիների պահանջի կյանքի կոչումը, հայտարարելով, որ Հայաստանը կողմ է, որ Արցախը մնա Ադրբեջանի կազմում, ինչ-որ կարգավիճակով, որի շուրջ պիտի բանակցեն Բաքուն և Ստեփանակերտը:

Այն, որ սույն «միտքը» Փաշինյանին հուշել էին Արևմուտքում, չի հերքում նույնիսկ ինքը՝ Փաշինյանը:

Ինչու՞ Արևմուտքում որոշեցին արագացնել Արցախի կարգավիճակի ճշգրտումը նույնպես հասկանալի էր, որպեսզի թույլ չտային Մոսկվային այդ հարցում ազդեցվություն ունենալ, թե Հայաստանի, և թե Ադրբեջանի վրա:

Նիկոլ Փաշինյանն անցած տարի Պրահայում, փաստացի, իր համաձայնությունը տվեց արևմտյան այդ առաջարկի, որի մասին միանգամից ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինին հայտնեց Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը: Վերջինս Պուտինին փաստացի հասկացնել տվեց, որ արևմտյան գործընկերների միջոցով նա ստացել է Փաշինյանի համաձայնությունը Արցախի հետագա կարգավիճակի մասով, և ուրեմն Լաչինի միջանցքը նույնպես պիտի ունենա նույն կարգավիճակը: Իսկ դա նշանակում է, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի համաձայնագիրը Փաշինյանի թեթև ձեռքով վերախմբագրվել է ի օգուտ Ադրբեջանի: Որի համաձայն և Լաչինի միջանցքն է պատկանում Ադրբեջանին, և Արցախը: Ինչը նշանակում է, որ Արցախի բոլոր բնակավայրերի անվանումները պիտի փոփոխվեն, իսկ Ստեփանակերտն էլ պիտի վերանվանվի Խանքենդի և դա պիտի ընդունվի նաև Մոսկվայի կողմից:

Մոսկվան, իհարկե, հայտնվել է ծանր վիճակի մեջ: Այստեղ քաջ հասկանում են, որ եթե ընդունեն ադրբեջանցիների պահանջները, ապա Արցախի հայերը կհեռանան այդ տարածքից: Մյուս կողմից Մոսկվան չի կարող մերժել Բաքվի պահանջները, քանի որ Պրահայում Բաքվի պահանջները ընդունել է Նիկոլ Փաշինյանը: Իսկ Պուտինը Փաշինյանից ավելի հայամետ չի կարող լինել:

Արդյունքում, Փաշինյանն իր քայլով ծանր վիճակի մեջ է գցել, ոչ միայն Արցախին և Պուտինին, այլև Հայաստանին:

Իհարկե, նույն Փաշինյանը իր բոլոր որոշումները փորձում է հիմնավորել, իբր Հայաստանի անվտանգության խնդիրներով, իրականում լավ էլ գիտակցում է, որ եթե դրանք կյանքի կոչվեն, ապա մենք կկորցնենք ոչ միայն Արցախը, այլև Հայաստանը:

Իսկ ինչու՞ է այդ դեպքում Փաշինյանը գնացել նման ազգակործան քայլին, կհարցնի շարքային ընթերցողը: Դրան կպատասխանենք մեր հաջորդ հոդվածում, քանզի Փաշինյանի մոտիվացիան որքան հրեշավոր է, այդքան էլ հասկանալի է, իր անձնական անվտանգության խնդիրը լուծելու շրջանակներում:

Սա է իրականությունը:

Դավիթ Մկրտչյան