Ինչո՞ւ Թուրքիայի և Իսրայելի միջև վեճում Ադրբեջանն ընտրեց Անկարայի կողմը

Մենք ներկայացրել էինք, թե ինչու Իսրայելը որոշեց հարվածել Թուրքիային՝ կառավարության մակարդակով Հայոց ցեղասպանության ճանաչումով։

Այն, որ Իսրայելի և Թուրքիայի միջև վեճում երրորդ երկրները չէին միջամտելու, կանխատեսելի էր։

Ամենահետաքրքիրը Ադրբեջանի արձագանքն էր լինելու, որը չուշացավ։

Ադրբեջանի ԱԳ հայտարարությամբ փաստացի այդ երկիրն ընտրեց Թուրքիայի դիրքորոշումը, թեև Իսրայելի հանդեպ քննադատության տոնը մաքսիմալ ձևով մեղմ էր ներկայացված։

Շատ վերլուծաբաններ այն կարծքին էին, որ Բաքուն չպիտի արձագանքեր՝ հաշվի առնելով Իսրայելի և Ադրբեջանի հարաբերությունների ռազմավարական բնույթը։

Հիշեցնենք, որ Ստոկհոլմի միջազգային խաղաղության ինստիտուտի (SIPRI) տվյալներով՝ Իսրայելն այժմ մատակարարում է Ադրբեջանի ժամանակակից զենքի գրեթե 70%-ը։ Ադրբեջանի շահերը առաջ են մղում նաև Վաշինգտոնում գործող իսրայելամետ լոբբիստական ​​խմբերը։

Իր հերթին, Իսլամական կոնֆերանս կազմակերպության (ԻԿԿ) երկու անդամներ՝ Ադրբեջանն ու Ղազախստանը, ապահովում են Իսրայելի էներգետիկ կարիքների կեսից ավելին։ Ադրբեջանը ապահովում է Իսրայելի նավթային կարիքների մոտ 40%-ը։

Այս համակեցությունը թույլ է տալիս երկու երկրներին հասնել իրենց նպատակներին։ Իսրայելական զենքը Բաքվին հնարավորություն տվեց տեղական հաղթանակ տանել Լեռնային Ղարաբաղում 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմի ժամանակ։

Իսրայելի հետախուզական ծառայությունները բազա են ստեղծում Ադրբեջանում՝ Իրանի դեմ հետախուզական գործողություններ իրականացնելու համար: Ադրբեջանի որոշ ուժեր օգտագործվում են որպես Իրանի ղեկավարության վրա ճնշում գործադրելու միջնորդներ: Ղարաբաղյան հակամարտության լուծումից հետո իր օգտին,   Ադրբեջանի պաշտոնյաները, սկսած նախագահ Իլհամ Ալիևից, ակտիվացրել են իրենց ագրեսիվ հռետորաբանությունը՝ պահանջելով Իրանի հյուսիսարևմտյան տարածքները, որտեղ ապրում են միլիոնավոր իրանցի ադրբեջանցիներ:

Վաշինգտոնում գործող այնպիսի վերլուծական կենտրոններ, ինչպիսիք են Ժողովրդավարությունների պաշտպանության հիմնադրամը և Հադսոնի ինստիտուտը, ակտիվորեն առաջ են մղում ադրբեջանական անջատողականության գաղափարը որպես տրոյական ձի՝ Իրանը էթնիկական պատկանելության հիման վրա մասնատելու համար։

Խիստ կասկածելի էր, որ Բաքուն կուզենար խզել այդ բոլոր կապերը Իսրայելի և ամերիկյան հրեական շրջանակների հետ։

Սակայն Ադրբեջանի համար, չնայած Իսրայելի հետ նման սերտ կապերին, Թուրքիայի հետ հարաբերությունները որակապես այլ հարթակի վրա են։

Ըստ Ադրբեջանի նախագահի հաղորդակցության գրասենյակի նախկին ղեկավար Չինգիզ Մամեդովի, եթե Իսրայելի հետ հարաբերությունները կրում են պրագմատիկ բնույթ, ապա ադրբեջանա-թուրքական դաշինքը գերազանցում է պրագմատիկ շահերը և ունի խորապես արժեքային, պատմական բնույթ։

Ըստ նրա՝ Ադրբեջանի համար, Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կառուցվում են «Մեկ ազգ–երկու պետություն» սկզբունքի հիման վրա, որն իր բովանդակությամբ, ավելին է, քան Իսրայելի հետ պրագմատիկ հարաբերությունները։

Ըստ նրա՝ այս իրավիճակը, երբ Թուրքիային մեղադրանք էր ներկայացված և մահմեդական աշխարհից ոչ ոք չաջակցեց, Ադրբեջանը ցույց տվեց, որ իր համար դաշնակցային հարաբերությունները, հիմնված նաև ընդանուր արժեքների վրա, ավելի կարևոր են և հենց այս պահի աջակցությամբ է Ադրբեջանը ցույց տալիս իր հավատարմությունը իր մեծ եղբորը։

Սույն փաստով, նշում է ադրբեջանցի այս գործիչը, անկայուն ժամանակներում իրական դաշինքները ձևավորվում են ոչ թե խաղաղության ժամանակ, այլ դժվարին պահերին,երբ պետք է որևէ  կողմ ընտրել։

Ադրբեջանն իր ընտրությունը կատարել է հստակ և հետևողականորեն՝ ևս մեկ անգամ ապացուցելով, որ «մեկ ազգ, երկու պետություն» սկզբունքը պարզապես կարգախոս չէ, այլ գործող աշխարհաքաղաքական իրականություն, նշում է ադրբեջանցի գործիչը։

Ինչ խոսք, զարմանալի չէր Ադրբեջանի նման արձագանքը, նաև այն փաստը հաստատելով, որ Ադրբեջանի իրական նպատակները տարածաշրջանում մեծապես կապված են Թուրքիայի հետ։

Իսկ Իսրայելի հետ հարաբերությունները, մարտավարական բնույթի են՝ կապված իրանական գործոնի հետ։

Սա է իրականությունը։

Արտակ Հակոբյան
Zham.am