Փաշինյանը և Արևմուտքի, և Ռուսաստանի համար ընկալվում է որպես ժամապահ, որի միջոցով կարելի կլինի Հայաստանի հաշվին խնդիրներ լուծել

Արցախյան վերջին 44-օրյա պատերազմից հետո թե ռուսական, և թե արևմտյան վերլուծաբանները կանխատեսում էին, որ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանությունից հեռանալու հարցը ժամանակի խնդիր է ընդամենը դառնալու: Ոչ ոք չէր  ենթադրում, որ նրան կհաջողվի մնալ իշխանության,  ևս մի քանի տարի:

Նրանք այսօր զարմանքով հետևում են հայաստանյան իրադարձություններին և նոր հետևություններ անում, որի համաձայն, քանի դեռ Փաշինյանը իշխանության ղեկին է, ապա պետք է հնարավորինս արագ լուծել այն խնդիրները, որոնք հաջորդ իշխանության պարագայում գրեթե հնարավոր չի լինի լուծել:

Օրինակ, արևմտյան որոշ շրջանակներ այն կարծիքին են, որ քանի դեռ Փաշինյանին չեն հեռացրել իշխանությունից, պետք է մաքսիմալ կարճ ժամանակահատվածում լուծել Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցը, որպեսզի դրանից հետո հնարավոր լինի դուրս հանել այնտեղից ռուս խաղաղապահներին: Հաշվարկը շատ պարզ է, եթե Երևանն ու Բաքուն համաձայնվում են մի ինչ-որ կարգավիճակի շուրջ, ապա դա հիմք կարող է դառնալ, որ ռուսները չորս տարի անց հեռանան այս տարածաշրջանից: Դրանից հետո, Ռուսաստանի հյուսիսային Կովկասում անկայունություն ստեղծելը կդառնա, ինչպես ասում են, տեխնիկայի հարց:

Արևմտյան շրջանակների համար Հայաստանն ու Արցախը հանուն այդ մեծ նպատակների պիտի զոհաբերվեն, քանզի դա միակ տարբերակն է Թուրքիային և Ադրբեջանին իրենց ծրագրերի մեջ ներգրավման համար: Մանավանդ, որ վերջին պատերազմից հետո Հայաստանը դադարել է լուրջ գործոն լինել, իսկ Ադրբեջանը, հակառակը, դարձել է ազդեցիկ գործոն:

Իսկ եթե դրան ավելացնենք, որ Ադրբեջանը կարող է դառնալ միջինասիական էներգակիրների նոր տարանցիկ կենտրոն, ապա պարզ կդառնա, թե ինչ աստիճանի կմեծանա իր դերակատարումն Արևմուտքի համար: Հատկապես այն պարագայում, երբ դրված է ռուսական էներգակիրներ գնելուց հրաժարվելու հարցը: 

Այս ծրագրերի համար, ըստ արևմտյան շրջանակների, Փաշինյանի դերակատարումը գրեթե անգնահատելի է: Նա արդեն պարտված ֆիգուր է, և ուրեմն ոչինչ չի խանգարի նրան նոր ավելի ցավոտ զիջումների գնալ հանուն իր իշխանության պահպահման:

Ինչ վերաբերվում է Մոսկվային, ապա այստեղ լիովին պատկերացնում են Փաշինյանի դերակատարումը Արևմուտքի համար, սակայն փորձում են նրան օգտագործել իրենց նպատակների համար:

Բանն այն է, որ ռուս-ուկրաինական պատերազմի սկսվելուց հետո Մոսկվայի համար շեշտակիորեն մեծացել է Անկարայի դերն ու նշանակությունը: Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն այդպես էլ չմիացավ արևմտյան պատժամիջոցներին Ռուսաստանի դեմ: Անկարան, Հունգարիայի հետ միասին փորձում է միջանկյալ, «խաղաղասերի» դեր կատարել Մոսկվայի և Կիևի միջև:

Իսկ վերջին պահին, հենց Էրդողանն է դիմակայում, որպեսզի Ֆինլյանդիան և Շվեդիան արագացված տեմպերով դառնան ՆԱՏՕ-ի անդամ: Այս ամենը գին ունի, որ պիտի վճարի Պուտինը Էրդողանին: Բացի այդ, Արևմուտքում մեծ հույսեր  ունեին, որ Թուրքիան ավելի մեծ չափսերի աջակցություն կտա Կիևին, ինչը նույնպես չիրականացավ:

Էրդողանի նման պահվածքը «պարգևատրվում է» Մոսկվայի կողմից, մասնավորապես Սիրիայի ուղղությամբ: Անկարային «թույլ են տվել» ռազմական գործողություններ  սկսել սիրիացի քրդերի դեմ, որի արդյունքում Էրդողանը պատրաստվում է այդ երկրի հյուսիսում օկուպացնել ավելի քան 20 հազար քառակուսի կմ տարածք, այսինքն Թուրքիան  Սիրիայի հյուսիսում ստանալու է Հայաստանի  70 տոկոսի չափ տարածք: Եվ այս ամենն այդ քաղաքական «առևտրի» արդյունքն է, որը փաստացի կայացել է ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Էրդողանի միջև:

Ինչ վերաբերվում է մեզ,  ապա  կովկասյան տարածաշրջանում Պուտինի և Էրդողանի միջև կա լռելյալ համաձայնություն պահպանել այն ստատուս-քվոն, որ առաջացել է 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի համաձայնության ստորագրումից հետո:

Հասկանալի է, որ այդ ստատուս-քվոյի խախտումը չի ողջունվելու ոչ Էրդողանի, և ոչ էլ Պուտինի կողմից:

Փաշինյանի իշխանության մնալու կամ չմնալու հարցը այդ փաթեթի մեջ ներառված չէ: Սակայն պարզ է, որ Էրդողանին շահավետ է Փաշինյանի իշխանության պահպանումը Հայաստանում, իսկ Պուտինի համար կարևոր է մեկ այլ խնդիր՝ ինչպիսի փոփոխություն որ լինի Հայաստանում, այն չպետք է  խախտի 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին հաստատված ստատուս-քվոն: Քանի դեռ  այս խնդիրը Հայաստանի ներքին կյանքում դեռ լիովին չի ընկալվել, նույնիսկ Մոսկվայում են մտահոգվում իշխանությունից Փաշինյանի հնարավոր հեռանալու հեռանկարով: Մյուս կողմից, Մոսկվան, իհարկե, չի վստահում Փաշինյանին, նրան համարելով անկանխատեսելի «փողոցային պոպուլիստ»: Բայց մինչև պարզ չլինի, թե որ քաղաքական ուժը  նրան պիտի փոխարինի, նույնիսկ Մոսկվայում Փաշինյանի հեռացման խնդիր չի դրվի, քանզի դրա արդյունքում, կարող են խաթարվել ավելի մեծ Պուտին-Էրդաղան  պայմանավորվածությունները:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան