Հայաստանը քայլ առ քայլ կորցնում է իր պետականությունը

Ընդամենը տարիներ առաջ հայ հասարակության մեջ հետևյալ հիմնական դիսկուրսն էր. Արցախի հարցը խանգարու՞մ է Հայաստանի զարգացմանը, թե` հակառակը:

Հայտնի շրջանակներն այն թեզն էին առաջ քաշում, թե իբր, եթե չլիներ Արցախի հարցը, ապա Հայաստանը կարող էր զարգանալ` ձեռք մեկնելով Ադրբեջանին ու Թուրքիային: Քաղաքական դաշտի մյուս բևեռը ճիշտ հակառակ պնդումն էր անում. Արցախը պաշտպանում է Հայաստանի արևելյան սահմանն ու Սյունիքը, Արցախով Հայաստանը դառնում է տարածշրջանի լուրջ խաղացող, Արցախով կանխվում են թուրքական ազդեցության ներխուժումը տարածաշրջան:

2018 թվականին իշխանության եկան առաջին թեզի կողմնակիցները, փորձելով իրենց կետից սկսել, թե բանակցային գործընթացը Արցախի շուրջ, և թե հարաբերությունները Թուրքիայի ու Ադրբեջանի հետ: Այս ամենը շատ կանխատեսելի արդյունք արձանագրեց: Հայաստանը փաստացի ոչնչացրեց բանակցային գործընթացը, վարկաբեկեց իր զինվորական վերնախավին, փչացրեց հայ-ռուսական հարաբերությունները և արդյունքում հայտնվեց աշխարհաքաղաքական վակուումի մեջ, որից էլ օգտվեցին Թուրքիան ու Ադրբեջանը: Ստանալով լեգիտիմ հիմք, նրանք հրահրեցին պատերազմ ու ոչնչացրեցին բանակի ողնաշարը: Գրավեցին Արցախի մեծ մասը, կասկածի տակ դրեցին Արցախի հեռանկարը: Արդյունքում Հայաստանի արևելյան սահմանների ավելի քան 500 կիլոմետրը դարձավ անպաշտպան, Սյունիքը հայտվեց խիստ վտանգավոր գոտում: Երբ պետությունը ստանում է նման հարված, պետության հիմնական ինստիտուտները կորցնում են հանրային լեգիտիմությունը: Վարչապետը, նախագահը, Ազգային ժողովը, բանակը, կուսակցությունները այսօր չունեն այն հանրային լեգիտիմությունը, որի արդյունքում Հայաստանի ժողովուրդը կունենար անվտանգ ապրելու ապագա: Եվ զարմանալի չէ, որ նոյեմբերի 9-ից հետո Հայաստանի կազմաքանդման գործընթացը դեռ կանգ չի առել:

Ավելին, Ադրբեջանը, զգալով հայաստանյան ներքին քաղաքական բացը, փորձում է նոր ու նոր հարվածներ հասցնել Հայաստանին ու նույնիսկ սկսում է թելադրել Հայաստանի հանրային գիտակցության պարադիգմայի ուղենիշները: Օրինակ, եթե մինչև պատերազմը հանրության թիվ մեկ ուշադրության խնդիրը Արցախի կարգավիճակն էր, ապա պատերազմից հետո հանրությունը սկսեց մղկտալ Շուշիի ու Հադրութի կորստի համար: Հետո, որոշ ժամանակ անց, ուշադրության կենտրոնում հայտնվեց Շուռնուխի խնդիրը, իսկ Շուշին ու Հադրութը անհետացան մարդկանց ուշադրության կենտրոնից:

Շուռնուխի կորստից հետո ուշադրության կենտրոնում հայտնվեցին Գեղարքունիքի տարածքային կորուստները, մասնավորապես, Սոտքի հանքի շուրջ, դրանից հետո Գորիս-Կապան միջպետական ճանապարհը դարձավ ուշադրության առարկա, քանզի պարզվեց, որ տեղ-տեղ այն հատում է Ադրբեջանի սահմանը: Հետո այս բոլոր խնդիրները մի պահ ուշադրության կենտրոնից անհետացան ու առաջին պլան եկավ գերիների հարցը:

Բնականաբար, այս խնդիրը նույնպես չլուծվեց, սակայն որպեսզի ուշադրության պարադիգման փոխվի, այստեղ էլ ադրբեջանցիները, գրավելով Սև լճի տարածքում նոր դիրքեր, նոր քննարկման խնդրի առաջ դրեցին հայ հասարակությանը: Գեղարքունիքի վերջին դեպքերը և հատկապես 6 զինվորների առևանգումը հայկական տարածքից կրկին նոր պարադիգմայի շուրջ քննարկման խնդիր է առաջ բերում: Իսկ արդյո՞ք անվտանգ են Հայաստանի սահմանները:

Ըստ էության, կարելի է ասել, որ Փաշինյանը կոտրեց մտածողության նախկին բոլոր սխեմաները` քանդելով Հայաստանի բոլոր գործընկերային հարաբերություններն իր դաշնակիցների հետ: Այսօր արդեն մարդիկ չեն քննարկում ոչ Շուշին, ոչ էլ Հադրութը: Քելբաջարի, Ֆիզուլիի ու Ջաբրայիլի մասին խոսք անգամ չկա: Մարդիկ նույնիսկ մոռացել են Արցախի կարգավիճակի մասին նախկին պատկերացումները: Փաշինյանի համառ ջանքերով այսօր մարդը հետևյալ հարադրում է անում. իսկ անվտանգ է արդյո՞ք հայ մարդու համար Հայաստանի տարածքում ապրելը:

Այդ տեսակետից Փաշինյանն իսկապես պատմական գործիչ է, ով կարողացավ ընդամենը 3 տարվա ընթացքում մեր 30 տարվա ընթացքում ունեցած ձեռքբերումները ջուրը լցնել: Եվ այս ամենից հետո, նույնիսկ առանց ամոթի, ընտրությունների գնալ «Ապագա կա» կեղծ կարգախոսով: Իրենց քայլով Փաշինյանն ակամայից էքսպերիմենտ է անում Հայաստանում բնակվով հասարակության վրա, փորձելով բացահայտել, թե ինչ աստիճանի է բթացած ներկայումս ապրող հայ բնակչության գիտակցումը:

Իսկ պետության մասին այլևս իմաստ չունի խոսել, քանզի բոլոր պետական ինստիտուտներն այսօր քայքայված ու հեղինակազրկված են: Երկրի սահմանները դարձել են անպաշտպան, մնացել է միայն Փաշինյանի ու նրա նեղ շրջապատին պաշտպանող ուժային կառույցների մի փոքրիկ մաս, որն, ըստ էության, պաշտպանում է պետությունը փլուզաց մարդկանց փոքրիկ խմբակի: Այսինքն, զբաղված է հակապետական գործունեությամբ, նույնիսկ չգիտակցելով, որ իրավիճակի փոփոխության արդյունքում դրանք մեղարդվելու են պետոթյունը քայլ առ քայլ կազմաքանդելու համար: Սա է իրականությունը:

Դավիթ Մկրտչյան