Օգոստոսի 30-ը Բռնի անհետացումների զոհերի միջազգային օրն է

Օգոստոսի 30-ը Բռնի անհետացումների զոհերի միջազգային օրն է: 13 տարի առաջ՝ 2010 թվականին ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան թիվ 65/209 բանաձևով սահմանեց բռնի անհետացումների զոհերի օրը՝ մտահոգություն հայտնելով «աշխարհի տարբեր հատվածներում բռնի կամ հարկադիր անհետացումների աճով, ներառյալ ձերբակալությունները, կալանավորումներն ու մարդկանց առևանգումները»: Կարևորելով պայքարը բռնի անհետացումների դեմ, այդ թվում՝ այս հանցագործության կանխարգելումն ու անպատժելիության դեմ պայքարը, Հայաստանը 2011 թ.-ին ստորագրել և վավերացրել է «Բռնությամբ անհետացած բոլոր անձանց պաշտպանության մասին» միջազգային կոնվենցիան: 

Կոնվենցիան, ինչպես նաև մարդու իրավունքների ոլորտում միջազգային այլ հիմնարար փաստաթղթերը վերահաստատում են յուրաքանչյուր մարդու բռնությամբ անհետացման չենթարկվելու և տուժողների անհետաձգելի, արդար և համարժեք փոխհատուցում ստանալու իրավունքը:

Այս հանցագործության զոհերը զրկված են իրենց իրավունքներից և ենթակա են անմարդկային և արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի ու խոշտանգումների, արտադատական ​​սպանությունների ենթարկվելու մեծ ռիսկի։ Հաճախ այն օգտագործվում է պետությունների կողմից որպես տեղեկատվական պատերազմի զենք՝ ընտանիքներում և ընդհանուր առմամբ, հասարակության մեջ սարսափ տարածելու համար:

2020թ. պատերազմի արդյունքում դեռևս նախորդ դարի 90-ականների հարյուրավոր անհետ կորածների և բռնի անհետացումների դեպքերին ավելացան նաև նորերը, երբ անգամ փաստագրված և տեսագրված ապացույցների պարագայում հայ զինծառայողների ճակատագիրը պարզելու հարցում Ադրբեջանի իշխանություններն անգործություն են ցուցաբերում։

Ըստ Կարմիր Խաչի միջազգային կոմիտեի հայաստանյան գրասենյակի հաղորդակցման և  կանխարգելման ծրագրերի ղեկավար Զառա Ամատունու՝ 2020-2022 թթ. պատերազմների հետևանքով անհետ կորած է համարվում 298 մարդ։

44-օրյա պատերազմից հետո, ըստ պաշտոնական տվյալների, Ադրբեջանում են պահվում 33 հայ ռազմագերիներ, սակայն, ըստ իրավապաշտպան Սիրանույշ Սահակյանի, կան ևս 80 գերիներ, որոնք առ այսօր պաշտոնապես չեն ընդունվում Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից և ունեն բռնի անհետացածի կարգավիճակ։

Ըստ Զ․ Ամատունու՝ ղարաբաղյան հակամարտության ողջ ընթացքում՝ սկսած 1990-ականերից,  ընդհանուր  շուրջ 700 մարդ անհետ կորած  է համարվում վրա։

Չնայած վերոնշյալ բանաձևերի ընդունմանը, պետությունը օրենսդրական մակարդակում բավարար չափով չի կատարում իր պարտավորությունները անհայտ կորածների և նրանց հարազատների հանդեպ։ Ներկայում ՀՀ-ում օրենսդրական մակարդակով ամրագրված չէ անհայտ կորածի իրավական կարգավիճակը, ինչի հետևանքով անհայտ կորածների հարազատները ստիպված են դատական կարգով հասնել հարազատի նշված կարգավիճակի հաստատմանը՝  պետության կողմից սահմանված սոցիալական աջակցությունը ստանալու նպատակով։

Հիշեցնենք, որ 2020թ․-ի կապիտուլյացիոն համաձայնագիրը ներառում է կետ «ռազմագերիների, պատանդների և այլ պահվող անձանց, ինչպես նաև զոհվածների մարմինների փոխանակման» մասին, սակայն ի տարբերություն Ադրբեջանի իշխանությունների, որոնք ամենօրյա կարգով և տարբեր միջազգային հարթակներում հետամուտ են իրենց` անգամ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությամբ չամրագրված և ապօրինի պահանջների իրականացմանը, ՀՀ դե ֆակտո իշխանությունները գերիների և անհետ կորածների հարցը օգտագործում են զուտ քաղաքական դիվիդենտներ հավաքելու համար, այն էլ՝ քարոզարշավից քարոզարշավ։

Աղբյուր՝ «Հայկական ալիք»