Ինչու Թուրքիան ու Ադրբեջանը Իսրայելի հանդեպ ունեն տարբեր դիրքորոշումներ

Թուրքական փորձագետները նկատեցին, որ Անկարայի ու Բաքվի վերաբերմունքը վերջին արաբա-իսրաելյան ճգնաժամին ոչ միայն չէին համընկնում, այլ նաև 180 աստիճան տարներ էին:

Մասնավորապես, թուրքական «Դուվար» պարբերականի վերլուծաբան Մյուհդան Սաղլամը նշում, որ Ադրբեջանն այն եզակի երկրներից է, որը այս կոնֆլիկտում փաստացի աջակցում է Իսրայելին: Վերլուծաբանի կարծիքով` հասկանալու համար Թուրքիայի ու Ադրբեջանի մոտեցման տարբերությունները պետք է հասկանալ, թե ինչ նպատակներ են հետապնդում այդ երկրները: Երբ Էրդողանը հայտարարեց, որ ինքն աջակցելու է Պաղեստինին, ինչպես որ աջակցեց Ադրեջանին Ղարաբաղում, խիստ հակասական արձագանք եղավ թե՛ Իսրայելից, թե՛ Պաղեստինից, և թե՛ Ադրբեջանից:

Ադրբեջանում ու Իսրայելում գերադասեցին այդ հայտարությունը չնկատել, իսկ Պաղեստինի ներկայացուցիչը, շնորհակալություն հայտնելով Էրդողանին, այնուամենայնիվ, նրբանկատորեն նշեց, որ Պաղեստինի ու Ղարաբաղի խնդիրները տարբեր են: Իսկ Պաղեստինն էլ, իր հերթին, դրական վերաբերմունք ունի թե՛ Հայաստանի, թե՛ Ադրբեջանի հանդեպ:

Ինչպես որ մյուս թուրք վերլուծաբանները, այնպես էլ Մյուհդան Սաղլամը համոզված է, որ Էրդողանի հակաիսրայելական հռետորաբանությունը բացառապես պոպուլիստական նպատակներ ունի: Էրդողանը փորձում է ստանձնել իսլամական աշխարհի լիդերի դերը, և փորձում է միաժամանակ խաղալ և պանթուրքիզմի և պանիսլամիզմի դաշտերում: Էրդողանի նմանատիպ արձագանքը նյարդայնացնում է մյուս իսլամական պետությունների ղեկավարներին, քանզի նրանք չեն ուզում, որ արաբական աշխարհի լիդերը դառնա թուրք Էրդողանը:

Ինչ վերաբերվում է Ադրբեջանին, ապա այս երկիրը իսլամական աշխարհի լիդեր դառնալու մկրտումներ չունի: Այդ իսկ պատճառով նրա համար արաբա-իսրայելական կոնֆլիկտում կրոնական էմոցիաները ստորադասվում են ռացիոնալ շահերի: Իսկ որ այդ շահերը տեսանելի են, ակնհայտ է բոլորի համար:

Խորհրդային Միության փլուզումից անմիջապես հետո Իսրայելի համար Ադրբեջանը դարձավ կարևորագույն երկրներից մեկը մի շարք պատճառներով:

Պատճառ առաջին: Ադրբեջանն Իրանին սահմանակից երկիր է, իսկ Իրանում ապրում է մոտ 20 մլն ադրբեջանցի: Իսրայելի հեռահար նպատակն է Ադրբեջանին ուժեղացնելու ճանապարհով հասնել Իրանի պետականության քայքայմանը: Այդ իսկ պատճառով Իսրայելը հսկայական ներդրումներ է իրականացրել Ադրբեջանի ռազմաարդյունաբերական ոլորտում: Պաշտոնական տվյալներով, 2016 թվականի դրությամբ Իսրայելն Ադրբեջանին վաճառել է ավելի, քան 6 մլրդ դոլարի զենք ու զինամթերք: Իսկ վերջին ղարաբաղյան պատերազմում Ադրբեջանում էին գտնվում իսրայելական մասնագետները, ովքեր օպերատիվորեն օգնում էին ադրբեջանցիներին այդ զենքերի սպասարկման հարցում:

Բացի այդ, Իսրայելը հսկայական ծավալի գաղտնի հետախուզական տեղեկատվություն է տրամադրում Ադրբեջանին տարածաշրջանի վերաբերյալ:

Պատճառ երկրորդ: Այսօր Իսրայելի նավթի պահանջարկի 40 տոկոսն ապահովում է Ադրբեջանը: Իսրայելցի փորձագետների կարծիքով, ադրբեջանական նավթն Իսրայելին թույլ է տվել ավելի կոշտ դիրքերից բանակցություններ վարել հարևան արաբական երկների հետ: Եվ իզուր չէ, որ 2012 թվականին Իսրայելի արտգործնախարար Ավիգդոր Լիբերմանը հայտարարեց, որ Իսրայելի համար Ադրբեջանն ավելի կարևոր երկիր է, քան Ֆրանսիան:

Այս հարաբերությունները ամրագրելու համար գրեթե պարբերական են դարձել Իսրայելի բարձրաստիճան ղեկավարների այցերը Ադրբեջան: 1997 թվականին առաջինն Ադրբեջան այցելեց Բենյամին Նեթանյահուն, այնուհետև 12 տարի անց` 2009-ին, այցելեց Շիմոն Պերեսը, իսկ երբ Իսրայելի արտգործնախարար դարձավ Լիբերմանը, այդ երկրում ադրբեջանական գլխավոր լոբիստը, ապա նրա այսցերը Բաքու դարձան պարբերական: Սկսած 2010 թվականից այդ երկների առնվազն արտգործնախարարի այցելությունները դարձան պարտադիր բնույթի:

Միջպետական սերտ հարաբերությունները բերեցին նաև միջանձնական սերտ հարաբերությունների: Այսօր Իլհամ Ալիևի ու Մեհրիբան Ալիևի փոխհարաբերությունները իսրայելական պետական վերնախավի հետ դարձել են ջերմ, ինչպես երբեք: Օրինակ, իսրայելական «Հաարեձ» պարբերականի տվյալներով` Ալիևների ընտանիքը իսրայելական տնեսության մեջ է ներդրել ավելի, քան 600 մլն դոլար: Բացի այդ, Հեյդար Ալիևի ֆոնդը, որը ղեկավարում է Մեհրիբան Ալիևան, սերտորեն համագործակցում է հրեական բարեգործական ընկերությունների հետ:

Ըստ թուրքական ու արաբական վերլուծաբանների` Իսրայելն իր այս մոդելային հարաբերություններով Ադրբեջանի հետ փորձում է օրինակ ծառայեել, թե ինչպիսին կարող են լինել Թել Ավիվի հարաբերություններն արաբական այլ երկների հետ:

Ահա թե ինչու կոնկրետ արաբա-իսրայելյան կոնֆլիկտի հարցում Էրդողանի ու Ալիևի դիրքորոշումները տարբերվեցին գրեթե 180 աստիճանով:

Zham.am