Քոչարյանն ունի այն նույն առաքելությունը, որն իրականացրեցին Շեվարդնաձեն և Ալիևը՝ Գամսախուրդիայից և Էլչիբեյից հետո

Երբ պատմաբանները վիճում են «պատմության մեջ անձի դերի մասին», նրանք սովորաբար բաժանվում են 2 ճամբարի. մի մասը նշում է, որ «անձերը պատմություն են կեռտում», իսկ մնացածը դրա ածանցյալն է, իսկ մյուսների կարծիքով՝ պատմությունը օբյեկտիվ գործընթացի զարգացում է, որում «անհատի դերը» չարժե գերագնահատել: Ճշմարտությունն այս երկու կարծիքների մեջտեղում է:

Օրինակ՝ ոչ ոք չի կարող ժխտել, որ եթե չլիներ Աթաթուրքը, ապա ժամանակակից Թուրքիան չէր կարող լինել իր ներկայիս տեսքով: Նույնը կարելի է ասել Լինքոլնի մասին, Լենինի մասին և այլն:

1990-ականների սկզբին, երբ Վրաստանում  իշխանության եկավ պոպուլիստ Զվիադ Գամսախուրդիան, ընդամենը կես տարվա ընթացքում նա երկիրը կանգնեցրեծ ոչնչացման եզրին, և եթե չլինեին Շևարդնաձեի միջազգային հեղինակությունը և դժվար պահին իշխանությունը վերցնելու վճռականությունը, երկիրը կմնար փլատակների տակ:

Նույնը տեղի ունեցավ Ադրբեջանում, երբ պոպուլիստ Էլչիբեյը, իշխանության գալով, հիմնովին ոչնչացրեց երկրի կառավարման համակարգը, որն իր դերը խաղաց ադրբեջանական բանակի պարըությունում Առաջին ղարաբաղյան պատերազմի ժամանակ: Փաստորեն, ոչնչացված ադրբեջանական բանակի պայմաններում, տեսականորեն, հայկական բանակը կարող էր շատ ավելի շատ տարածքներ վերցնել: Բայց հենց այդ ճակատագրական պահին հայտնվեց Հեյդար Ալիևը, որը Մոսկվայի աջակցությամբ կարողացավ կասեցնել Ադրբեջանի ոչնչացման շարունակվող գործընթացը:

Այն, ինչ կատարվում է այսօր Հայաստանում, գործնականում նույնն է, ինչ տեղի ունեցավ Վրաստանում` Գամսախուրդիայի օրոք, և Ադրբեջանում` Էլչիբեյի օրոք: Նիկոլ Փաշինյանը հայկական Էլչիբեյն է, իր դասական իմաստով:

Իր կառավարման 3 տարիների ընթացքում նա հիմնովին ոչնչացրեց երկրում պետական ​​կառավարման համակարգը, կործանեց բանակը, վիժեցրեց Արցախի շուրջ բանակցային գործընթացը, և վերջապես, բոլոր հիմքերը տվեց նոր պատերազմ սկսելու համար և երկիրը տարավ խայտառակ պարտության:

Փաշինյանի պարտությունն անխուսափելի՞ էր: Իհարկե` այո՛: Սա հասկանալու համար անհրաժեշտ է խոսել  միայն  անգամ մեկ հանգամանքի մասին. պանթուրքիստ Էլչիբեյի պարտությունը պայմանավորված էր նրանով, որ մեր տարածաշրջանում առնվազն 2 տարածաշրջանային կենտրոնները՝ Ռուսաստանը և Իրանը, շահագրգռված չէին Ադրբեջանում պանթուրքիզմի հաղթանակով, շախմատային լեզվով խոսելով՝ «Էլչիբեյի ֆիգուրները» թույլ էին տարածաշրջանային խաղացողների համատեքստում:

Նույնը կարելի է ասել «սորոսական համբավ» ունեցող փաշինյանական իշխանության մասին: Կարո՞ղ էր «սորոսական Հայաստանը» հաջողակ լինել պատերազմում, երբ գործնականում տարածաշրջանային երեք կենտրոններին դա շահավետ չէր: Թուրքիան Հայաստանի պատմական թշնամին է, իսկ Իրանը և Ռուսաստանը միջազգային հարթակներում պայքարում են հենց այդ սորո-արևմտյան ուժերի դեմ:

Սա ամենապարզ քաղաքագիտական ​​այբուբենն է, որը այդպես էլ «չի սերտվել» հայ հասարակության կողմից»: Արդյունքում՝ մենք «վճարեցինք» սրա համար Ղարաբաղի պետականության փաստացի կորստով, 5000 զոհով, եւ մոտ 10 000 երիտասարդների կոտրված ճակատագրերով:

Հասկանալի է, որ այս ամոթալի իշխանությունը չի կարող ապագա ունենալ, քանի որ այդ ապագան կարող է սպառնալ Հայաստանի գոյությանը: Ակնհայտ է նաև, որ պատմական նման պահերին ճգնաժամից պետությունները դուրս են բերում  ուժեղ անհատականությունները:

Վրաստանում դա Շեվարնազդեն էր, Ադրբեջանում՝ Հեյդար Ալիեւը: Հայաստանում մենք նույնպես մեծ ընտրություն չունենք, միակ քաղաքական ծանրակշիռ անհատը, ով մեծ վստահություն ունի Մոսկվայում, Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանն է: Բայց այստեղ է, որ մենք սխալվելու տեղ չունենք: Քանի որ «պատմության դասերը» մեզ ասում են, որ Էլչիբեյի և Գամսախուրդիայի նկատմամբ տարած հաղթանակները, չնայած դրանք բնական էին, չունեին «ճակատագրական, ֆատալիստական էություն», քանի որ կան այլ օրինակներ, երբ երկրները ոչնչացվեցին հենց այդ պատճառներով:

Այս տեսանկյունից Քոչարյանի ապագա հաղթանակը կարող է տրամաբանական լինել, բայց այն 100% -ով երաշխավորված չի լինի, եթե մենք չձեռնարկենք անհրաժեշտ ու կարևոր քայլեր:

Այս քայլերը ներառում են այն օբյեկտիվ, տրամաբանական գործողությունները, որոնք տանում են դեպի հաղթանակը: Եթե ​​այս հարցում ինչ-որ բան հաշվի չառնենք, ապա այդ հաղթանակը կարող է ուշ գալ և նույնիսկ հետաձքվել, որի արդյունքում մենք կարող ենք ժամանակ կորցնել, և Հայաստանի պետականության կորուստը կարող է դառնալ անխուսափելի, մանավանդ, որ Թուրքիան ուղղակիորեն հետաքրքրված է Փաշինյանի իշխանությունը պահպանելու հարցում, իսկ անուղղակիորեն՝ Անկարայի այն արեւմտյան գործընկերները, ովքեր Հայաստանը խոչընդոտ են համարում Ռուսաստանի «ազդեցությոան տակից ամբողջ տարածաշրջանն ազատագրելու» հարցում:

Սա՛ է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան