Կորցրած հնարավորությունների տասնամյակ

Թուրքիայում կայացավ սահմանադրական հանրաքվեն՝ Էրդողանն անցկացրեց փոփոխությունների փաթեթը, որը թույլ կտա իրեն ոչ միայն ողջ պետական իշխանությունը կենտրոնացնել իր ձեռքում, այլև ցմահ իշխել, եթե կարողանա։ Սրանով Թուրքիայի վիճակը քիչ է տարբերվում Հայաստանի վիճակից։ Հայաստանում էլ սահմանադրական փոփոխությունների նպատակը նույնն էր, միայն թե ցմահ իշխելու և իշխանությունը կենտրոնացնելու համար Սերժ Սարգսյանն ընտրեց խորհրդարանական համակարգը։

Թուրքիայում էլ, ինչպես Հայաստանում, հանրաքվեն անցկացվեց վարչական ռեսուրսի կիրառմամբ՝ ժողովրդի կամքին հակառակ։ Փաստորեն սրանով Էրդողանը միացավ 21-րդ դարի բռնապետերի յուրահատուկ ակումբին, որի «պատվավոր անդամ» են Լուկաշենկոն, Նազարբաևը, Բերդիմուխամեդովը, Ալիև Կրտսերը, և այլն։ Նրանց շարքերն է փորձում «խցկվել» նաև Սերժ Սարգսյանը։

Ցմահ իշխելու այն ցանկությունը, որով տառապում են այս ակումբի անդամները, մեծ հաշվով հիվանդագին է և դուրս է ռացիոնալ ընկալման տիրույթից․պարզապես կան մարդիկ, որոնց համար իշխանությունը, լիակատար իշխանությունը ոչ թե միջոց է, այլ գերնպատակ։ Իհարկե, պատմության մեջ եղել են հզոր լիդերներ, որոնք կենտրոնացնելով իշխանությունն իրենց ձեռքերում կարողացել են ծառայել պետությանը և թռիչքային զարգացում ապահովել։

Այդ տեսանկյունից ավտորիտար համակարգերը բացառիկ ռեֆորմիստական հնարավորություններ են տալիս զարգացող պետություններին։ Սակայն հնարավոր ռիսկերը շատ ավելի մեծ են, քան ակնկալվող օգուտը։ Ի դեպ, հետաքրքրական է, որ թե՛ նորաթուխ բռնապետ Էրդողանը, թե՛ ակումբի «աքսակալներ» Նազարբաևը, Լուկաշենկոն, Ալիևը և այլք՝ իշխանության կենտրոնացումը փորձում են բացատրել հենց «ազգային պետական շահերով», հիմնականում ժողովրդին պահելով արտաքին թշնամու հարձակման վախի ներքո։ Մենք էլ՝ հայերս, այդ «արտաքին թշնամիներից» մեկն ենք և Ալիևի բռնապետության հիմնասյունը։

Սակայն Սերժ Սարգսյանի պահվածքը դուրս է նույնիսկ այս տրամաբանությունից։ Երբ նա եկավ իշխանության 2008 թվականին, նա իսկապես ուներ բացառիկ հնարավորություն պատմության մեջ մտնել, որպես բարեփոխիչ առաջնորդ։ Տեր-Պետրոսյանի ժամանակ պատերազմ էր, որն ամեն դեպքում բացասական ազդեցություն էր ունենում Հայաստանի զարգացման վրա։ Քոչարյանի օրոք վերականգնվում էր տնտեսությունը, իհարկե, կային նաև ակնհայտ խնդիրներ։ Բայց Սերժ Սարգսյանը ստացավ շատ լավ ժառանգություն․հզոր բանակ, որն ապահովում էր սահմանի համեմատական խաղաղ վիճակ և արագ տեմպերով զարգացող տնտեսություն։ Եվ այլևս ոչինչ չէր խանգարում, որպեսզի Հայաստանում հաստատվի ժողովրդավարական համակարգ, ազատ շուկայական տնտեսություն։ Սարգսյանն էլ ուներ դրա համար բավարար իշխանություն, սակայն չունեցավ կամք։

Նա նույնիսկ չփորձեց անձնական շահը համադրել ազգային պետական շահի հետ, այլ մի կողմ դնելով վերջինս, տնտեսությունն իր ձեռքում կենտրոնացնելու և ցմահ իշխանության համար անհրաժեշտ պայմաններ ստեղծելու համար։ Եվ այս՝ կորցրած հնարավորությունների տասնամյակի արդյունքում հիմա մենք ունենք այն, ինչ ունենք՝ մեռնող տնտեսություն, լկտիացած թշնամի, մեռած քաղաքական դաշտ և իներտ ժողովուրդ, որի ճնշող մեծամասնությունը մտածում է երկրից արտագաղթելու մասին։

Ցավալին էլ այն է, որ Սերժ Սարգսյանին դա չի հետաքրքրում։ Ինքը լիովին պատրաստ է մնալ Հայաստանի ցմահ ղեկավար։

Տիգրան Ափունց