Վերջնականապես լուծվելու է Արցախի ինքնորոշման իրավունքի հարցը․ Միֆ, թե՞ իրականություն

2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել էր, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ համաձայնագիր է ստորագրել՝ Արցախում ընթացող պատերազմը դադարեցնելու մասին, համաձայն որի՝

1. Հայտարարվում է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում կրակի և բոլոր ռազմական գործողությունների լիակատար դադարեցման մասին։ Ադրբեջանի Հանրապետությունը և Հայաստանի Հանրապետությունը կանգ են առնում իրենց զբաղեցրած դիրքերի վրա։
2. Հնարավորինս սեղմ ժամանակահատվածում իրականացվում է վաղեմի «5+2» ձևաչափի փուլային տարբերակը։
3. Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծի երկայնքով և Լաչինի միջանցքի երկայնքով տեղակայվում է Ռուսաստանի Դաշնության խաղաղապահ զորակազմը (1960 զինծառայող, 90 զրահամեքենա, 380 միավոր ավտոմոբիլային և հատուկ տեխնիկա)։
4. Ներքին տեղահանված անձինք և փախստականները վերադառնում են Լեռնային Ղարաբաղի տարածք և հարակից շրջաններ ՄԱԿ-ի փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի վարչության վերահսկողության ներքո:
5. Իրականացվում է ռազմագերիների և պատանդների, ինչպես նաև զոհվածների դիերի փոխանակում և այլ չորս կետեր։

Վերը նշված կետերից դեռևս ո՛չ մեկը չի իրականավցել կամ իրականացվում հավուր պատշաճով։ Ստեղծված իրավիճակում դիվանագիտական ո՛չ մի լծակ չի կիրառվում ի նպաստ հայկական շահի և ինքնության գերակայության։ Օդում կախված է մնում Արցախի ինքնորոշման իրավունքի հարցը, որի փափագը և մոտալուտ հանգուցալուծումը ՀՀ իշխանությունների կողմից հրամցվում է ժողովրդին՝ մինչդեռ Բաքուն ցանկացած պարագայում խոսք անգամ բացառում է այդ կապակցությամբ՝ հօգուտ Հայաստանի։

Եվ ո՞րն է լինելու հնարավոր տրամաբանական հանգուցալուծումը․

1. Ադրբեջանը հնարավորինս վերաբնակեցնելու է գրավյալ տարածքները իր բնակչությամբ, առանց որևէ բանակցությունների իր իսկ սեփական ժողովրդի հետ։ Հարցը նրանում է, որ տասնյակ տարիներ ի վեր Ադրբեջանում կա տեղաբնակների մի ստվար զանգված, որոնք մինչ այսօր կրում են գաղթականի կարգավիճակ և հենց նրանք են, ովքեր առանց մեկնաբանությունների վերաբնակեցնելու են գրավյալ տարածքները՝ կամա, թե ակամա։
2. Այն տարածքները, որոնք հիմա հսկվում են խաղաղապահ զորքերի կողմից, ոչ հեռավոր ապագայում անցնելու են Ադրբեջանին՝ առանց որևէ խոսքի (Ստեփանակերտ, Մարտունի ու մի շարք գյուղեր)։
3. Այո, Ադրբեջանը չի բացառելու հայերի ներկայությունը Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում՝ մասնավորապես Ստեփանակերտում, ինչն էլ կրելու է զուտ ցուցադրական մարդասիրական բնույթ։
4. Այսօրվա դրությամբ Նիկոլ Փաշինյանը ստորագրել է մի փաստաթուղթ, ըստ որի, Շուշին ևս անցել է Ադրբեջանին։ Գումարային Լեռնային Ղարաբաղը կբնակեցվի պայմանական մոտ 300-500 հազար փախստական ադրբեջանցիներով և 5-10 հազար տեղաբնակ արցախցիներով։ Մի քանի տարի անց առաջ կքաշվի Արցախի ինքնորոշման իրավունքի հարցը, կանցկանցվի ռեֆերենդում։ Պայմանական 300-500 հազարադրբեջանցին կքվեարկի, որ Արցախը մտնում է Ադրբեջանի կազմի մեջ, իսկ Ստեփանակերտի 10 հազարի ձայնը ոչինչ չի որոշելու։ Ստեփանակերտը գեղեցիկ կերպով մտնելու է Ադրբեջանի կազմի մեջ։ Վերջնականապես լուծվելու է Արցախի ինքնորոշման իրավունքի հարցը։
5. Եվ վերջում, արդեն պոստ-ֆակտում ոչինչ հնարավոր չէ անել․ ՌԴ նախագահ Պուտինը բազմիցս հստակ նշել է, որ անգամ Հայաստանում իշխանափոխության արդյունքում փորձ արվի հետ կանգնել, հետ քաշել ՀՀ ստորագրությունն այդ փաստաթղթից, դա կլինի ինքնասպանություն Հայաստանի համար:

Հ․Գ․ Արդյունքում վտանգված է նաև Զանգեզուրի տարածաշրջանը։

Լենա Մկրտչյան