Retro. Խորհրդային բասկետբոլի չճանաչված հայկական հանճարը՝ Արմենակ Ալչաչայանի զարմանալի ճակատագիրը և Ստալինի սուտը. Լուսանկարներ

Ռուսական սպորտային առաջատար կայքերից «Sports.ru» հոդված է հրապարակել սովետական ​​դարաշրջանի հայ բասկետբոլիստ Արմենակ Ալչաչայանի մասին: Ներկայացնում ենք հոդվածի մասնակի թարգմանությունը:

Արմենակ Ալաչաչյանը պատմության մեջ նացել է որպես սովետական միակ բասկետբոլիստ, ով նվաճեց Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթը՝ և՛ որպես խաղացող, և՛ որպես մարզիչ:

Փախուստ Եգիպտոսից

1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունից հետո Ալաչաչյանի ընտանիքը փախավ Թուրքիայից և սկսեցին ապրել Եգիպտոսում՝ Ալեքսանդրիայում, որտեղ էլ ծնվել է Արմենակը:

Հեղինակը նշում է, որ կյանքը Ալեքսանդրիայում և Եգիպտոսում բասկետբոլային հմտությունների ձեռքբերումն էին, որ Ալչաչայանի եզակի էին դարձնում սովետական ​​բասկետբոլի համար: Սովետական ​​բասկետբոլը նպատակ ուներ գտնելու «մեծ խաղացողներ», իսկ Ալչաչայանը (բոյե 174 սմ) ուներ խաղարկողի (point guard) հմտություններ: Նա սիրահարվեց խաղին դեռ որպես երեխա. Ալեքսանդրիայի նավահանգստում տեղակայված էին ԱՄՆ-ի ռազմածովային ուժերի ստորաբաժանումները, և զինվորականներն հաճախ խաղում էին միմյանց դեմ և տեղական թիմերի հետ:  

Ալչաչայանի խորթ հայրը աշխատում էր Ալեքսանդրիայում՝ որպես տաքսիստ: Բայց չնայած ընտանիքը չէր ապրում աղքատության մեջ, նրանք միշտ ձգտում էին Ալեքսանդրիայի «Փոքր Հայաստան»-ից տեղաթոխվել մեծ Հայաստան:

Սովետական Միությունից արտագաղթելուց հետո Ալաչաչայանը խոստովանեց, որ դա մեծ սխալ էր:

«Մենք հավատում էինք Ստալինի քարոզչությանը: Ալեքսանդրիայում մեծ հայկական համայք կար: Երևանցիները եկել էին մեզ մոտ, համոզում էին մեզ վերադառնալ հայրենիք: Նրանք պարզապես ստում էին: Նրանք ասացին, որ Խորհրդային Հայաստանում մարդիկ լավ են ապրում. Բոլորն ունեն առանձին տներ, որ նրանք լավ փող են վաստակում:

Իրականությունը սակայն սարսափելի էր: Ամեն ինչ պարզվեց ամենևին էլ այնպես չէր, ինչպես մեզ պատմում էին: Մայրիկս ստիպված էր առավոտյան ժամը երեքին հերթ կանգնել հացի համար: Մի օր նա մի փոքր ուշացավ, և մենք մնացինք առանց հաց:

Մեզ տվեցին մի սենյակ մի կոմունալ բնակարանում, որտեղ ապրում էինք չորսով: Սանհանգույցը դրսում էր: Մինչդեռ Ալեքսանդրիայում մենք ունեինք մի մեծ հինգ սենյականոց բնակարան: Մեծ նավահանգստային քաղաքում ընդհանրապես գումար վաստակելու խնդիր չի եղել: Եղել են ամերիկյան, բրիտանական ստորաբաժանումներ: Դրանք լավ էին վարձատրվում, և նրանք ակտիվորեն փող էին ծախսում... Բայց Երևանում մեզ սպասում էին սննդի քարտեր և հերթեր հացի համար», - պատմում էր Արմենակը:

Հաղթեց միայն սովետական ​​բասկետբոլը...

Կոտրում էր կարծրատիպերը

«Փոքր Հայաստանում» կար ուղղափառ եկեղեցի և հայկական դպրոց, որտեղ հայերին դասավանդում էին Հայաստանի պատմությունը: Բայց մնացած առարկաների հէտ ավելի դժվար էր. Ալաչաչյանը խոստովանում էր, որ երիտասարդ հայրենադարձների մեծ մասի գիտելիքների մակարդակը համապատասխանում էր սովետական ​​դպրոցների հինգերորդ դասարանի աշակետրների գիտելիքներին:

Ալաչաչյանի ընտանիքը տեղափոխվեց Երևան 1947 թ., երբ նա արդեն 17 տարեկան էր և ստիպված էր գնալ ինչ-որ տեղ սորովելու, մինչդեռ նա ռուսերենին չէր տիրապետում և այդքան էլ լավ հայերեն չգիտեր:

Սպորտը նրա համար կյանքի միակ տրամաբանական ուղին էր: Ալաչաչյանը վեց տարի խաղաց Երևանի ՍԿԻՖ-ում և պատմության մեջ մնաց նրա բարձր արդյունավետությունը: Բայց 1954-ին նա սայթաքեց Վոլգոգրադի դահլիճում և վնասեց մենիսկուսը, որից հետո նրան անմիջապես հեռացրեցին թիմից: Դժվար պահին Ալաչաչյանը հիշեց, որ իր հսկա ընկերոջ՝ 233 սանտիմետրանոց չեչեն Ուվայս Ախտաևի մասին եւ իր կողմից իրեն ուղղված հրավերի մասին Ալմա-Աթաայի «Բուրեվեսնիկ»: Նա այնտեղ անցկացրեց մի քանի փայլուն տարի: 

Ալաչաչյանը երկու տարի անցկացրեց Ալմա-Աթայում, խաղաց մինչև 29 տարեկան և մտածում էր կարյերան ավարտելու մասին:

Ալաչաչյանը 29 տարեկանում տեղափոխվեց ԲԿՄԱ, բայց նա ստիպված եղավ զրոյից ապացուցել իր բարձր կարգը: Նա լավագույն դեպքում համարվում էր պահեստային, իսկ սկզբում նրան առհասարակ ուղարկեցին երկրորդ թիմ: Բացի այդ, լինելով հայրենադարձ, նա չէր կարողացել օգնել ակումբին Եվրոպայի գավաթի խաղարկության արտագնա խաղերում. նրան արգելված էր արտասահման մեկնել:

Նա փոխեց վերաբերմունքը իր նկատմամբ ԽՍՀՄ առաջնության վճռորոշ խաղում՝ Ալեքսանդր Գոմելսկու Ռիգայի ՍԿԱ-ի դեմ: Խաղի ավարտից 4 րոպե առաջ ԲԿՄԱ-ն զիճում էր 17 միավոր, Եվգենի Ալեքսեևը խաղադաշտ դուրս բերեց փոքրամարմին Ալչաչայանին, եւ նա միավորների տարբերությունը հասցրեց՝ «-4», ինչը հնարավորություն տվեց թիմին փոխել իրավիճակը եւ չեմպիոն դարնալ: 

Ալաչաչյանը ոչ միայն տեղ գրավեց մեկնարկային կազմում (իսկ հետագայում նաև ԲԿՄԱ-ի ավագի կոչումը), այլև ձեռք բերեց հզոր հովանավոր: Հաղթանակից հետո ԲԿՄԱ-ի խաղացողներին հրավիրեցին ընդունելության՝ ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ, Խորհրդային Միության մարշալ Անդրեյ Գրեխկոյի հետ:

Արդյունքում Ալաչաչյանը խաղաց մինչև 37 տարեկան:

Ալչաչայանի հետ ԲԿՄԱ-ն գործնականում չէր պարտվել Միության առաջնություններում և երկու անգամ վերցրեց Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթը: Միևնույն ժամանակ, նա վերադարձել է ԽՍՀՄ ազգային հավաքական, որտեղ նա երեք անգամ դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն, նվաճել 1964 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալը:

Կյանքը բասկետբոլից դուրս ՝ Տորոնտոյում

Եվրոպայի բազմակի չեմպիոն, օլիմպիական արծաթե մեդալակիր, Եվրոպայի գավաթակիր, որպես խաղացող և մարզիչ Տորոնտոյում, դարձավ սովորական էմիգրանտ: Նա ստանում էր 700 ԱՄՆ դոլարի չափով նպաստ, սովորում անգլերեն և ֆրանսերեն, վերցվել էր սովորական բազմապրոֆիլ աշխատողի - աշխատել է տաքսիում, բենզալցակայանում, պիցցերիայում, չորս տարի ավտոկայանատեղիում... 

«Եվ այդ ժամանակ մի էմիգրանտ, որին պատահականորեն հանդիպեցի փողոցում, առաջարկեց սովորել աշխատել ադամանդների հետ: Այսպիսով, ես տիրապետեցի ոսկերիչի հետաքրքիր մասնագիտությանը: Այնուհետև պատահականությունը ևս մեկ անգամ միջամտեց իմ կյանքին:

Մոնրեալի մոտ ես հանդիպեցի մի հայի, ով հաջողությամբ աշխատում էր ոսկու հետ: Նա գիտեր, թե ով եմ ես, տեսել եր, որ ես խաղում եմ հավաքականի կազմում և հիշեց ինձ... Այս լավ մարդը պարտքով ինձ տվեց 50 հազար դոլար: Այսպես սկսվեց իմ գործը: Աստիճանաբար ոտքի կանգնեցի: Սա հնարավորություն տվեց սկսել բիզնես, որը հետագայում դարձավ շատ շահավեր և բերեց մեծ եկամուտ...», - պատմում էր Արմենակը:

Zham.am