ՀՀ ԳԱԱ-ի Հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքն ամփոփեց 2016թ-ի գործունեության արդյունքները

Սույն թվականի մարտի 16-ին տեղի ունեցավ ՀՀ ԳԱԱ-ի Հայագիտության և հասարակական գիտությունների բաժանմունքի տարեկան ընդհանուր ժողովը:
Բաժանմունքի կազմում ընդգրկված են` Պատմության, Մ.Քոթանյանի անվան տնտեսա­գի­­­տության, Փիլի­սոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի, Հ.Աճառյանի անվան լեզվի, Մ.Աբեղ­­յանի անվան գրականության, Արևելագիտության, Հնագիտության և ազգա­գրության, Ար­­­­­վես­տի ինստի­տուտները, Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտը, Շիրա­կի հա­յա­գի­տա­կան հետազոտությունների կենտրոնը, «Հայկա­կան հանրագիտարան» հրատարակչու­­թ­յունը: Բաժանմուն­քի կազմում գործում է Հայագիտական ուսումնասի­րությունները ֆինանսա­վորող համահայ­կական հիմնադրամը:

2016 թ. հրատարակվել են 159 գիրք, այդ թվում 2-ը` արտասահմանում, 856 հոդված, այդ թվում 209-ը` արտասահմանում:

Բաժանմունքի կազմում ընդգրկված են ԳԱԱ 9 ակադեմիկոս և 18 թղթակից անդամ:
2016 թ. հրատարակվել են «Պատմաբանասիրական հանդեսի», «Բանբեր հայագիտության» հանդեսի և «Լրաբերի» 3-ական հա­մարներ, թողարկվել է «Հիմնարար հայագիտություն» էլեկտրոնային անգլերեն հանդեսի 2 համար:
Բաժանմունքի հիմնարկները կազմակերպել են 32 հանրապետական և 8 միջազգային գիտական միջոցառում:
Ժողովի ընթացքում 2016թ-ի գիտական և գիտակազմակերպական գործունեության հիմնական արդյունքները ներկայացրեց բաժանմունքի ակադեմիկոս-քարտուղար ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Յուրի Սուվարյանը:

Ժողովի ընթացքում ներկայացվեցին հետևյալ գիտական զեկուցումները՝

«Գրականագիտությունը հումանիտար գիտությունների համակարգում», զեկուցող՝ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Ս. Սարինյան
««Հայոց պատմության» հրատարակության ընթացքի և պատմագիտական որոշ հիմնախնդիրների նոր լուծումների մասին», զեկուցող՝ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Ա.Մելքոնյան
«Քրդական հարցը և արդիականությունը», զեկուցող՝ պ.գ.դ. Վ. Բայբուրդյան:
Հաշվետու տարում ՀՀ ԳԱԱ-ում փիլիսոփայական ուղղության զարգացումը խթանելու նպատակով Փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի և իրավունքի ինստիտուտում ստեղծվել է նոր կառույց: Հայոց ցեղասպանության հետևանքների և կորուստների հատուցման կառուցակարգերի մշակման համար ձևավորվել է գիտահետազոտական խումբ: Ձևավորվել է Հայերենի բարձրագույն խորհուրդը:
Բաժանմունքի կարևորագույն արդյունքներն են`

Հրատարակվել է «Հայոց պատմություն» բազմահատորյակի չորրորդ հատորի 2-րդ գիրքը, որն ընդգրկում է 1945-1991 թթ.:

«Հայոց պետականության հիմնախնդիրները հնագույն ժամանակներից մինչև 1918 թ.» թեմայի շրջանակներում ուսումնասիրվել է X-XIV դդ. հայկական մշակույթի պատմությունը:

«Աղբյուրագիտություն և պատմագրություն» թեմայի շրջանակներում ուսումնասիրվել է 1920-1930-ական թթ. խորհրդահայ պատ­մագիտությունը։

Հրատարակվել է «Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն» քառահատորյակի 2-րդ հատորը, որն իր բովան­դա­կությամբ, հարցերի և ուսումնասիրությունների ընդգրկմամբ նախատիպը չունի Հայաստա­նում:

Հրատարակվել է Վ.Ա.Բայբուրդ­յանի «Իսլամ» մենագրությունը, որն առաջին փորձն է հայ ընթերցող­ներին ներկայացնելու իսլամի պատմությունը:

Հրատարակվել է.Ս.Ժամ­կոչյանի “Житие св. Григория Просветителя Армении по арабской синайской рукописи 455” աշխատությունը:

Պեղվել և ուսումնասիրվել են ՀՀ և Արցախի տարածքի 22 հուշարձաններ: Նկարա­գր­վել և համա­կողմանի վերլուծվել են Արաքսից հյուսիս ըն­կած տարածքներում մարդա­գոյացման (անթրոպոենեզ) գործընթացներին, «ագրա­րա­յին հեղափոխութ­յան» արդյունքով քաղաքակրթության սաղմնավորմանը, կոմպ­լեք­սային հա­սա­րակությունների և վաղ պետական կազմավորումների ձևավոր­մանն ու զար­գացմանը, Վանի թագավորության, արտաշիսյան դարաշրջանների քաղա­քա­յին մշակույթին վերաբերվող հնագի­տական, ճարտարապետական, հնակեն­սաբա­նա­կան, մարդաբանական բազմաթիվ տվյալներ ու փաստեր:

Շարունակվել են հայկական հեքիաթների բանա­հյուսական ժառանգության համակարգման և ուսումնասիրու­թյան աշխատանքները: Կազ­մվել և տպագրվել է «Հայ ժողովրդական հեքիաթներ» մատենաշարի հերթական՝ Պարսկա­հայքի հեքիաթներն ամբող­ջացնող XVIII հատորը:

Շիրակի մարզում /Աշոցք/ հայտնաբերվել և հետա­խուզ­­վել է ուշ երկաթի շրջանի 1 նոր հնավայր:

Ավարտին է հասցվել 1914-1918 թթ. ժամանակահատվածում Ալեքսանդրապոլի գավառ գաղթած արևմտահայ փախստականների թվի, էթնոկոնֆեսիոնալ կազմի, տեղա­բաշխ­ման, նրանց ընդունման հարցերում հասարակական կազմակերպությունների գործու­նեության հա­մակողմանի ուսումնասիրությունը:

Հայոց ցեղա­սպանության թան­գա­րան-ինս­տիտուտը կազմել և ներկայացրել է «Մաքառելով կյանքի ու արժանապատվության համար. ինքնապաշտպանական մարտերը Մեծ եղեռնի տարիներին», «Հայոց ցեղասպանության լուսաբանումը համաշխարհային մամուլի առաջին էջերին, 1853-1925 թթ.», «Հայոց ցեղասպանությունը. ռուսական հայացք», «Հայոց ցեղասպա­նությունը», «Հայկական սպորտը և մարմնակրթությունըՕսմանյան կայսրությու­նում», «Ավրորայի ճանապարհը. Հայոց ցեղասպանությունը վերապրածի ոդիսա­կանը», «Եղեռնից դեպի անկախության վերականգնում» ցուցադրությունները:

«Հայկական հանրագիտարան» հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Հանրագիտական բառարանի» առաջին հատորը:

Ավարտին է հասցվել Գրիգոր Տա­թևա­ցու «Գիրք հարցմանց»-ի աշխարհաբար թարգմանությունը:

Կազմվել են բժշկագիտության ոլորտի բառարաններ ու բառացանկեր: Կազմվել է արդի հայերենի նորաբանությունների բառարանի 2-րդ պրակը: Պատրաստվել է արդի արևմտահայերենի գործնական բառարան:

Հայ հին և միջնադարյան գրականության ուղղությամբ ուսումնասիր­վել է Անիի՝ որպես սգացող քաղաքի կերպարը միջնադարյան հայ ու եվրոպական գրակա­նու­թյունների մեջ:

Ագրարային ոլորտում արտադրական ռիսկերի կառավարման նվազեցման համար հիմնավորվել է համաֆինանսավորման սկզբունքով ապահովագրու­թյան նոր հա­մա­կարգի արագ ձևավորման և ներդրման անհրաժեշտությունը, որին հետագայում կնպաստի միջհա­մայն­քային միավ­որումների ստեղծումը:

Փոքր ու միջին ձեռնարկատիրական գործունեությունը խրախուսելու և հետա­գա­յում ընդլայնելու համար հիմնավորվել է ցածր տոկոսադրույքով ֆինանսավորման համակարգի գործադրումը՝ կիրառելով ստացված եկամուտներից սահմանված ժամկետներում հետվճարային սկզբունքը:

Գործող ֆինանսական կազմակերպությունների կողմից իրականացվող գրավադրման գործընթացով պայմանավորված վարկավորումն արդյունավետ կազ­մա­կերպելու համար առաջարկվել է ֆերմերին գրավից ազատելու տարբերակը` որպես նախապայման օգտագործելով ֆերմերի նախկինում եղած դրական վարկային պատմությունը, որը կարող է խթան հանդիսանալ վարկային ամսական մարումներն ավելի արդյունավետ իրականացնելու հարցում, իսկ վար­կա­տուն դրանով իսկ իրեն կապահովագրի վարկի չվճարումների ռիսկից:

Հայաստանում տնտեսական աճի ապահովման, բնակչության սոցիալական վիճակի բարելավման և գործարար միջավայրի ակտիվացման նպատակով առաջարկվել է բարեփոխել հարկային համակարգը` կապված ավելացված արժեքի հարկի տարբերակված դրույքաչափերի և շահութահարկի գծով արագացված ամորտիզացիայի կիրառման հետ:
Հայաստանի Հանրապետության 25-ամյակի կապակցությամբ հանգամանորեն վերլուծվել են մեր երկրում անկախության տարիներին ընթացող պատմական, իրավական, սոցիալական, սոցիալ-փիլիսոփայական զարգացումները, պետության և ժողովրդի ձեռքբերում­ները, ինչպես նաև առկա սոցիալ-տնտեսական, իրավական խնդիրները, որոնք անհրաժեշտ է հաղթահարել հայոց պետականության կայուն զարգացման համար:
Շարունակվել են աշխատանքները հայ արվեստի խոշորագույն դեմքերին նվիրված ուսումնասիրության ասպարեզում: Ձեռք բերված կարևորագույն արդյունք­ներից է ԳԱԱ թղթակից անդամ Հ.Վ.Հովհաննիսյանի «Սուրեն Քոչարյանի գրական բեմը» էսսեն, որտեղ քննության է առնվել գրական բեմի նշանավոր դերասան Սուրեն Քոչարյանի արվեստը:
Բաժանմունքի կիրառական աշխատանքների արդյունքներն են`

Մ.Քոթանյանի անվան տնտեսագիտության ինստիտուտ

Ուսումնասիրվել է ՀՆԱ-ի վրա ինտե­գրա­ցիոն գործընթացները պայմանավորող փոփոխականների ազդե­ցու­թյունը: Առա­ջարկվել է էապես կրճատել վերաֆինանսավորման տոկո­սադրույքի և գնա­­ճի տարբերությունը մինչև ավելի քան 2-3 տոկոսային կետով:

Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտ

ԱՄՆ-ի Սմիթսոնյան հաստատության հետ Հայաստանում իրակա­նացվող «Իմ Հայաստան» ծրագրով ծավալուն հետազոտություն­ներ են կա­տար­վել Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերում՝ մշակութային և գյուղական տուրիզմի զար­գացման ծրագրեր մշակելու և կյանքի կոչելու նպատակով:

Ինստիտուտի կողմից պեղված հնագիտական հուշարձաններում զբոսաշր­ջութ­յան կազմա­կերպման, հնավայրերի թանգարանացման ծրագրով շարունակվել են Արենի 1 քարայրի թան­գարանացման աշխատանքները: Ընթացիկ տարում տեղադրվել է դեպի քարանձավի հիմնական սրահները տանող փայտամածով արված անցուղի:

ՀՀ ԳԱԱ Տեղեկատվական-վերլուծական ծառայություն