Եթե Ալեքսիս դե Տոկվիլն ապրեր այսօր Հայաստանում, ապա նա կհռչակվեր «սև» և «հակահեղափոխական»

Հայաստանում այսօրվա սկսված «սևերի» և «սպիտակների» դիսկուրսը նոր չէ : Այն դեռ անցյալ դարերում էր ընթանում, սկզբից Ֆրանսիայում, հետո ԱՄՆ-ում, հետո շարունակվեց բոլշևիկյան Ռուսաստանում և իր ավարտին հասավ նացիստական Գերմանիայում:

Ժողովրդին երկու մասի բաժանալու շատ տեսություններ են ստեղծվել, որոնցից ոչ մեկից այդ ժողովուրդները չեն շահել, ճիշտ հակառակը:

Այսօր կուզենք ներկայացնել հայտնի քաղաքագետ, քաղաքական գործիչ և փիլիսոփա Ալեքսիս Դե Տոկվիլի տեսակետները, որը նա ներկայացրել էր դեռ 19 դարի կեսերին, Միացյալ Նահանգներ այցելությունից հետո, որից հետո լույս տեսավ նրա «Ժողովրդավարությունը Ամերիկայում» հայտնի աշխատությունը:

Նա վերլուծելով հետհեղափոխական էյֆորիան Միացյալ Նահանգներում եկել էր այն եզրակացության, որ «ժողովրդական զարթոնքը իր մեջ պարունակում է նաև սպառնալիք՝ ազատությանը, մարդկանց տարրական իրավունքներին, և վերջնարդյունքում այդ զարթոնքը վերածվում է բռնատիրության, եթե իհարկե ժամանակին չկանխվի դա երկրի վերնախավի կողմից»:

«Մեծամասնության հասարակական կարծիքը, որը ճնշում է ցանկացած այլ տեսակետ, դա բռնապետության ստեղծման ամենավտանգավոր տեսակներից է, քանզի այդ բռնապետությունը հիմնվում է լայն զանգվածների վրա»,- նշում էր Տոկվիլը իր գրքում: Ըստ նրա, հակառակ կարծիք ունեցողները հայտնվում էին վախի մթնոլորտի մեջ, և այդ «փափուկ ահաբեկչական մթնոլորտը» ապագա բռնապետության նախերգանքն էր դառնում: Ըստ Տոկվիլի, այդպիսի հասարակությունը դառնում է «համախբված ամբոխ» իր կասկածելի նպատակներով: Սակայն այդ «հոտ» դարձած հանրությունը չի կարող ապրել առանց ուղղորդման: Բնականաբար առաջանում է նաև «ուղղորդողը», ով սկսում է առաջնորդել այդ «հոտը» այս կամ այն ուղությամբ:

Հասկանալի է, որ այդ հասարակության մեջ անհատությունը դառնում է ոչինչ, իսկ «ամբոխը»՝ ամեն ինչ:

Ըստ Տոկվիլի այս ամենի մեջ կա օբյեկտիվ օրինաչափություն, քանզի այս իրավիճակին նախորդում էր սովորաբար «զանգվածների» նվաստացման մի փուլ: Իսկ հեղափոխությունը փորձում է «վրեժ» լուծել այդ իրավիճակի համար:
Բարեբախտաբար Միացյալ Նահանգները խուսափեցին հեղափոխական էյֆորիայի բացասական երևույթներից: Մինջդեռ Ռուսաստանը 1917-ից հետո և Գերմանիան 1933-ից հետո չկարողացան խուսափել դրանից և վճարեցին մեծ գին:

Տոկվիլը այս ամենը գրել էր իր հայրենիք Ֆրանսիայի համար, սակայն որպես արժեք և դիրքորոշում այն համամարդկային բնույթ ունի, քանզի զարգացած վերնախավ ունեցող ժողովուրդները թույլ չեն տա, որ երկիրը հայտնվի վատ վիճակի մեջ, և ճիշտ հակառակը, թերզարգացած երկրները դատապարտված են հայտնվելու այդ ծուղակում՝ իր հետևանքներով:

Եթե Տոկվիլն այսօր ապրեր Հայաստանում, ապա անկասկած նա կհայտարարվեր «հակահեղափոխական», քանզի մեր ներկայիս վերնախավը թերզարգացած է, և չունի 1917-ի, 1937-ի կամ 1933-ի իմունիտետները: Սակայն մենք ունենք կոնկրետ հակառակորդ ի դեմս Ադրբեջանի, որը սպառնում է մեր գոյությանը և եթե մենք այս հարցում գնանք սխալ ուղղությամբ, ապա կասկածի տակ կդնենք մեր անվտանգությունը՝ հնարավոր բոլոր հետևանքներով:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան