«Մի խառնեք ջենթլմենական պայմանավորվածությունը քաղաքական շահի հետ». Վլադիմիր Մարտիրոսյանը՝ ընդդիմությանը

Քաղաքագետ Վլադիմիր Մարտիրոսյանը գրում է. «Միգուցե լուրջ խոսենք:

Պարադոքսն այն է, որ ընտրություններից անմիջապես հետո, նույնիսկ դեռ չձևավորված Ազգային ժողովի պայմաններում, թե՛ իշխանությունը, թե՛ ընդդիմությունը արդեն հայտնվում են լեգիտիմության դեֆիցիտի մեջ։

Հետընտրական փուլը ոչ միայն մանդատների ձևական ամրագրման շրջան է, այլև այն պահը, երբ սկսվում է ընտրողի տված քաղաքական վստահության աստիճանական նվազումը, եթե ավելի ճիշտ՝ քվեի հետկանչը։ Թեև ընտրության արդյունքը շարունակում է մնալ իրավականորեն անփոփոխ և պարտադիր, դրա քաղաքական լեգիտիմությունը սկսում է թուլանալ հենց այն պահին, երբ ընտրողի քվեն այլևս չի վերածվում նրա ակնկալած իրական քաղաքական կուրսին և վարքաբանության։ Եվ էստեղ խոսքը ընդդիմության ոչ ավելի ծայրահեղական, ոչ ռադիկալ, ոչ արմատական լինելու մասին չէ ,այլ նախընտրական և հետընտրական վարքաբանության հնարավոր անհամապատասխանության:

Գամ հիմքից:

Վարչապետի կարգավիճակը ձևավորվում է ոչ միայն ստացած քվեների, այլև օրենքով սահմանված կարգավորման միջոցով։ Այսինքն՝ 50%+1 ձայն չունենալու պայմաններում վարչապետ դառնալու հնարավորությունը հենց գործող իրավական համակարգն է ապահովում։ Եթե համակարգը պահանջեր ընտրողների բացարձակ մեծամասնության աջակցությունը, միայնակ իշխանություն ձևավորելու հնարավորություն չէր լինի։ Այսինքն՝ օրենքը սահմանում է իրավական կարգավորում և կարգավիճակ, բայց ինքնուրույն չի ստեղծում քաղաքական լեգիտիմություն։

Եվ հենց այստեղ է լեգալության և լեգիտիմության հիմնական տարբերությունը: Իշխանության ձևավորման իրավականորեն-լեգալ հնարավոր լինելը դեռ չի նշանակում հասարակական իրականության մեջ մեծամասամբ լեգիտիմ կամ ընդունված լինել։ Այս իրավիճակը լեգիտիմության դեֆիցիտի կարևորագույն ցուցիչ է և ՀՀ իշխանությունները այդ լեգիտիմության դեֆիցիտը ունեն ոչ միայն այս կոնտեքստում այլ շատ ավելի լայն կոնտեքստում:

Բայց կա շատ ավելի մեծ խնդիր, որն ավելի ակնառու է դառնում վերջին շաբաթվա ընթացքում: Այդ լեգիտիմության դեֆիցիտը կարող է ունենալ նաև ընդդիմությունը և նրա ամենավտանգավոր պարտությունը ընտրություններում պարտվելը չէ։

Ամենավտանգավոր պարտությունը կարող է դառնալ ընդդիմության համար այն, երբ իշխանության հետ այնպիսի քաղաքական և բովանդակային վարքաբանություն ձևավորվի, իսկ իշխանությունն էլ դա բրենդավորի՝ «բարեվարքության օրակարգ», «կոնսենսուս» կամ «քաղաքական համակեցություն», որ արդյունքում հասարակությունը կարող է դադարել հասկանալ՝ ինչու՞ է ընդդիմությունը ընդդիմություն։

Սա արդեն պարզապես քաղաքական և մարտավարական սխալ չէ, այլ խորքային խնդիր: Եթե իշխանությունն ունի լեգիտիմության խորքային դեֆիցիտ, ապա նրա հիմնական քաղաքական խնդիրը ոչ միայն կառավարելն է, այլ այդ դեֆիցիտը հաղթահարելը։ Եվ եթե ընդդիմությունը մտնում է իշխանության հետ հենց իշխանության սահմանած այնպիսի «կոնսենսուսի»՝ քաղաքական և բովանդակային վարքաբանության մեջ կամ «քաղաքական համակեցության» կոդեքսի մեջ, որը գործնականում ընդունելի և բնական է ներկայացնում այն քաղաքական իրականությունը, որի նկատմամբ ընդդիմությունը նախկինում և հատկապես նախընտրական փուլում առարկություններ և հակադիր դիրքավորում էր ներկայացնում, ապա տեղի է ունենում շատ ավելի լուրջ բան:

Այն հետևյալն է՝ իշխանությունը սկսում է իր լեգիտիմության դեֆիցիտը լրացնել ընդդիմության կառավարելի քաղաքական վարքագծի հաշվին։

Ընդդիմությունը կարող է դա անել գիտակցված՝ որպես քաղաքական տակտիկա, կամ անգիտակցաբար՝ քաղաքական անփորձության, սխալ հաշվարկի կամ իրավիճակի ոչ ճիշտ գնահատման հետևանքով։ Բայց կա մեծ ռիսկ, որ արդյունքը նույնն է, որովհետև նախընտրական փուլի քաղաքական «աննորմալությունները» հետընտրական փուլում սկսում են «նորմալացվել»։

Այն, ինչ երեկ ներկայացվում էր որպես խնդիր, այսօր դառնում է «աշխատանքային իրականություն»։

Այն, ինչ երեկ պահանջում էր քաղաքական գնահատական, այսօր դառնում է «քաղաքական գործընթաց»։

Այն, ինչի շուրջ երեկ ձևավորվում էր ընդդիմադիր մանդատ, այսօր դառնում է մանդատատուի հետ չհամաձայնեցված «համաձայնության դաշտ»։

Եվ հենց այստեղ կարող է տեղի ունենալ ամենավտանգավոր փոխակերպումը։ Այստեղ արդեն ոչ թե պետք է հարցնել , թե՝ «Ի՞նչ է ստանում ընդդիմությունը իշխանության հետ «բարեվարքությունից», «զրոյական կետից», «քաղաքական գծի համընկնումներից», «կոնսեսուսներից», այլ՝ «Ի՞նչ է իշխանությունը ստանում ընդդիմությունից այդ «կոնսենսուսների» միջոցով»։

Իշխանությունը սեփական լեգիտիմության պակասը չի լրացնում միայն իր գործողություններով։ Այն կարող է այդ լեգիտիմությունը ստանալ ընդդիմությունից։ Այսինքն՝ ընդդիմությունը, որը պետք է վերահսկի իշխանության լեգիտիմության սահմանները, սկսում է դրանք ընդլայնել իշխանության փոխարեն։ Սա կարելի է անվանել լեգիտիմության փոխանցման կամ փոխլրացման մեխանիզմ։

Ինչպե՞ս, հետևյալ կերպ:

Իշխանությունը չունի բավարար լեգիտիմություն —ընդդիմությունը մտնում է իշխանության կողմից սահմանված « քաղաքական փոխհամակեցության կամ բարեվարքության կամ կոնսենսուսի ռեժիմի մեջ — կոնսենսուսը քաղաքական իրականությունը դարձնում է ընդունելի— ընդունելիությունը սկսում է ընկալվել որպես նորմալություն — նորմալությունը հետադարձ ուժով նվազեցնում է նախընտրական հակասությունների նշանակությունը — և իշխանության լեգիտիմության դեֆիցիտը սկսում է լրացվել ընդդիմության կողմից։

Այս գործընթացում ընդդիմությունը կարող է նույնիսկ չքվեարկել իշխանության օգտին։ Բավական է, որ նրա վարքագիծը ստեղծի այնպիսի քաղաքական միջավայր կամ զիջված մարտավարական տարածք որտեղ իշխանության վիճարկվող լեգիտիմությունը կամ քաքական կուրսը այլևս չի վիճարկվում նույն ինտենսիվությամբ և սրությամբ:

Ուստի ընդդիմության համար հարցը միայն սա չէ, եթե արդյունքը իշխանության լեգիտիմության պակասի լրացումն է, ապա ընդդիմությունը ոչ թե քաղաքական շահ է ստանում, այլ կորցնում է իր ամենակարևոր կապիտալը՝ իշխանությանը այլընտրանք լինելու քաղաքական իմաստը իր ընտրողների մոտ:

Կոնսենսուսը կամ քաղաքական համակեցությունը կարող է լուծել ժամանակավոր քաղաքական խնդիր։ Բայց եթե դրա արդյունքում ընդդիմությունը լուծում է իշխանության լեգիտիմության խնդիրը, ապա դառնում է ոչ թե իշխանության հակակշիռը, այլ նրա լեգիտիմության լրացուցիչ աղբյուրը՝ նույնիսկ իր կամքից անկախ։ Իսկ դա արդեն ընդդիմության համար պարզապես սխալ տակտիկա չէ։ Դա սեփական քաղաքական կապիտալը՝ ընտրողների ձայները կորցնելու ճանապարհ է։

Կրկին. Գործող վարչապետությունը ընտրողների 50%+1 ձայնի՝ այսինքն մեծամասնական լեգիտիմության արդյունք չէ, այլ լեգալության: Իրավիճակն այլ կլիներ, եթե լիներ 50%+ կոալիցիոն տարբերակ որևէ քաղաքական ուժի հետ կամ միայնակ իշխանության ձևավորման 50%+ 1 ձայնի իմպերատիվ պայման առանց փոշիացող բոնուսների, Դոնթերի և այլ քաղաքական կայունություն ապահովող բանաձևերի: Ընդդիմությունը կարող է հաշտվել իշխանության լեգալ բնույթի հետ, բայց որևէ պարագայում չհամակերպվի և ընդունի նրա իշխանական լեգիտիմության հանգամանքը, էլ չխոսեմ այն փոխլարցնելու մասին:

P.S. Խորհրդարանի գլխավոր առաքելությունը օրենքների կատարելագործումը կամ լավարկումը չէ։ Խորհրդարանը նախ և առաջ իշխանություն ձևավորելու, սահմանափակելու և վերահսկելու կարևորագույն ինստիտուտն է՝ քաղաքականության սիրտն է, ոչ թե իրավատեխնիկական լաբորատորիա: Այն քաղաքականության գլխավոր մարտադաշտն է, որտեղ որոշվում է ոչ միայն, թե ինչ օրենք կընդունվի, այլ՝ ով է կառավարելու, ինչ քաղաքականությամբ, ինչ պատասխանատվությամբ և ինչ լեգիտիմությամբ։

Քաղաքականությունը կորպորատիվիզմից տարբերվում է ահռելիորեն: 
Մի ներբեռնեք իրավաբանությունը քաղաքականության մեջ, այն այնտեղ շատ արագ կտարալուծվի և կխորտակվի:
Մի խառնեք ջենթլմենական պայմանավորվածությունը քաղաքական շահի հետ: Այն բիզնեսում կարող է աշխատել , բայց քաղաքական շահ ենթադրող բազմաշերտ մարտավարության մեջ այն երբեք չի աշխատել և կարող է ավելի շատ վնասել:
Հարգեք քաղաքականությունն ու քաղաքագիտությունը. ոչ մի իրավաբանություն և ոչ մի տնտեսագիտություն չի կարող գերակայել կամ փոխարինել նրանց, այլ մաքսիմում կարող է սպասարկել:

Պինդ կացե՜ք»: