Ինչո՞ւ են փչանում ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունները, և ի՞նչ հետևանք կարող է դա ունենալ Հայաստանի համար

Ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունները սկսեցին վատթարանալ անցյալ տարվա վերջից, երբ Ռուսաստանի տարածքում խոցվեց ադրբեջանական ինքնաթիռը:

Անցածտարվադեկտեմբերիվերջին Azerbaijan Airlines (AZAL) ավիաընկերությանԲաքու - Գրոզնիչվերթով շարժվող ուղևորատարինքնաթիռըվթարի  ենթարկվեց  ՂազախստանիԱկտաուքաղաքիմոտակայքում։

Կրեմլում այն ժամանակ հայտարարեցին, որայնպահին, երբինքնաթիռըփորձելէրվայրէջքկատարելԳրոզնիիօդանավակայանում, տարածաշրջանը, ներառյալՄոզդոկըևՎլադիկավկազը, ենթարկվելէր  ուկրաինականանօդաչութռչողսարքերիհարձակումներին:

Այդ միջադեպից հետո  Պուտինըզանգահարեց  Ադրբեջանինախագահին  և «ներողություն  խնդրեց  այնբանիհամար, որողբերգականմիջադեպըտեղիէունեցելՌուսաստանիօդայինտարածքում՝  ցավակցություն  հայտնելով  զոհվածներիընտանիքներին»:

Սակայն Պուտինի ներողությամբ Ալիևը չբավարարվեց և պահանջեց Ռուսաստանից՝ ճանաչել սեփական մեղավորությունը, հատուցումներ տրամադրել զոհվածներին և պատժել մեղավորներին:

Այն ժամանակ արդեն արևմտյան փորձագետները արձանագրում էին, որ Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի լուծումից հետո, Ալիևի պահվածքը Կրեմլի նկատմամբ սկսեց աստիճանաբար փոխվել:

Մինչ այդ ինքնաթիռի խոցումը դա տեսանելի չէր շատերի համար, իսկ այդ դեպքից հետո Բաքուն որոշեց կտրուկ քայլերի դիմել:

Արդեն այս տարվա փետրվարին ԲաքունՄոսկվայինտեղեկացրեց  հանրապետությունում «Ռոսսոտրուդնիչեստվոյի»  աշխատանքիդադարեցմանմասին. ԱդրբեջանիԱԳՆ-նպահանջելէփակել նաև  «Ռուսականտունը», որը գործում էր 1997 թվականից՝միջկառավարականհամաձայնագրիհիմանվրա:

Իսկ որոշ ժամանակ անց, Ադրբեջանիիշխանություններընաևորոշում  կայացրեցին լուծարել «ՍպուտնիկԱզերբայջան» - իներկայացուցչությունը:

Ըստ ադրբեջանցի փորձագետ Ֆարխաթ Մամեդովի՝ այդ դեպքից հետո, մինչ օրս, Պուտինի և Ալիևի միջև միայն մեկ անգամ է հեռախոսազրույց արձանագրվել. այս տարվա մարտին, երբ Պուտինը ԱՊՀ մյուս  երկրների ղեկավարների հետ միասին խնդրում էին Ալիևին՝ անպայման մասնակցել  մայիսի 9-ի միջոցառումներին, Մոսկվայում:

Սակայն Ալիևը մերժեց այդ խնդրանքը և չմեկնեց մայիսի 9-ին Մոսկվա, փոխարենը, մայիսի վերջին Բաքուն հյուրընկալեց Ուկրաինայի արտգործնախարարին, ում հետ ընդունվեց համատեղ հայտարարություն, որը խիստ վրդովեցրեց Կրեմլին:

Այն ժամանակ մենք նշեցինք, որ կրեմլյան աղբյուրի համաձայն, ռուսական կողմը խիստ քայլեր է ձեռնարկելու Բաքվի դեմ:

Մոսկվայում արդեն հնչեցին տեսակետներ, որ Բաքուն օգնություն է տրամադրում Ուկրաինային, մինչդեռ Ռուսաստանի ադրբեջանական համայնքը միլիարդավոր դոլարներ է աշխատում, որից օգտվում է նաև Ադրբեջանը:

Եվ ահա, հունիսի 27-ին, Ռուսաստանի Եկատերինբուրգ քաղաքում ուժայիններըհատուկգործողություն  իրականացրին, որիընթացքումձերբակալեցին  ավելիքան 50 մարդու, որոնքհիմնականումԱդրբեջանիցեն: Ձերբակալություններըկապվածէին 2001 թվականինվաճառականիսպանության, ինչպեսնաև՝ 2010 և 2011 թվականներիհանցագործություններիհետաքննությանհետ:

Այդ գործողության արդյունքում մի քանի ադրբեջանցի, դեռ անհայտ պատճառներով, մահացան, որի համար Ադրբեջանը մեղադրեց ռուսական կողմին:

Ավելին, ԱդրբեջանիԱԳՆ-նհունիսի 27-ինՌուսաստանին «վճռականբողոք»  հայտնեց՝նշելով, որիրավապահմարմիններիռեյդերիընթացքում «գազանաբարսպանվելեներկուադրբեջանցիներ»: Ռուսական կողմը պատասխանեց ավելի մեղմ ձևով, թե՝ կանցկացնի հետաքննություն:

Բաքվին  այսհայտարարությունըչբավարարեց, ևհունիսի 29-ինԱդրբեջանիխորհրդարանըորոշումկայացրեց, որիրպատվիրակությունըչիժամանիՄոսկվա՝մասնակցելումիջխորհրդարանականհամագործակցությաներկկողմհանձնաժողովինիստին:

ՆույնօրըԱդրբեջանիմշակույթինախարարությունըհայտնեց, որհանրապետությունումչեղարկվումենռուսականբոլորմշակութայինմիջոցառումները (համերգներ, փառատոներ, ներկայացումներ, ցուցահանդեսներևայլն), Իսկ Trend գործակալությունըհայտնեց, որչեղյալէհայտարարվելփոխվարչապետԱլեքսեյՕվերչուկիայցըԲաքու:

Հունիսի 30-ինհայտնիէդարձավ, որԱդրբեջանիՆԳՆ-նգործողությունէիրականացնում «Sputnik Ադրբեջան» պարբերականիգրասենյակում: Արդյունքումձերբակալվելենպարբերականիերկուլրագրողներ՝ Sputnik-իխմբագրությանղեկավարԻգորԿարտավիխըևգլխավորխմբագիրԵվգենիԲելոուսովը։

ՌուսաստանիԱԳՆ-ն՝ «Բաքվիոչբարեկամականգործողություններիևլրագրողներիանօրինականձերբակալություններիկապակցությամբ»  նախարարություն է կանչել  ԱդրբեջանիդեսպանՌահմանՄուստաֆաևին:

Այս գործնթացների համատեքստում ադրբեջանական կողմը մի շարք հայտարարություններով հանդես եկավ, ինչը հաստատ անհետևանք չի մնա:

Մասնավորապես, Ադրբեջանիպետական «ԱզերԹԱջ»  լրատվականգործակալությունընյութ  հրապարակեց, որտեղհամեմատեց  Ռուսաստանիներքինևարտաքինքաղաքականությունը 1930-ականներինացիստականԳերմանիայիհետ։Հոդվածումնշվումէր, որՌուսաստանիիշխանություններնՈւկրաինայիհակամարտություննօգտագործումենոչմիայնարտաքինճնշումնուժեղացնելու, այլևներքինվերահսկողությունըխստացնելուևազգայինփոքրամասնություններինճնշելուհամար:

Սակայն ամենազարհուրելին, ըստ ռուս փորձագետների, Թուրքիա-Ադրբեջանբարեկամության, համագործակցությանևհամերաշխությանհիմնադրամիվարչությաննախագահԱյգյունԱթթար-ի կոչն էր, որտեղ սույն տիկինը բառացի նշել էր հետևյալը. «Ռուսաստանումսկսվել է  պետականահաբեկչությունոչռուսժողովուրդներիդեմ:  Հրամայել են  սպանելադրբեջանցիթուրքերինև  եսկոչեմանումբոլորմարդկանց, հատկապեսՌուսաստանումբնակվողմոտերեքմիլիոնադրբեջանցիներինիրենցբողոքնարտահայտել։ԽստորենդատապարտումեմԿրեմլին, նրառուսականշովինիզմը, անջատողականտրամադրություններնուիսլամաֆոբմոտեցումը»:

Ըստէության, այս ուղերձից  ռուս  փորձագետներըերկուհետևությունենարել. նախ՝բողոքիկոչանելով՝Ադրբեջանումանցելենողջամտությանբոլորսահմանները, ևերկրորդ՝հակամարտությանըակնհայտորենմիջամտելէԹուրքիան, որըԹուրքիա–Ադրբեջանբարեկամության, համագործակցությանևհամերաշխությանհիմնադրամիմիջոցովձգտումէյուղ լցնել կրակիվրա։

Փորձագետների ուշադրությունից չվրիպեցին նաև կոչերը՝ վառել Ռուսաստանի դեսպանատունը Բաքվում:

Ինչո՞ւ սրընթաց սկսեցին փչանալ ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունները

Արցախի կորստից հետո Ադրբեջանի ձեռքերը ազատվեցին, և Բաքուն սկսեց պահանջել Մոսկվայից զիջումների գնալ մի շարք հարցերում:

Մոսկվայում այդ պահանջներին ուշադրության չէին դարձնում, համարելով, որ Բաքուն ռիսկի չի դիմի՝ սրել հարաբերությունները:

Սակայն Բաքուն որոշեց գնալ այդ քայլին՝ օգտագործելով խոցված ինքնաթիռի պատրվակը:

Ռուսական կողմը փորձում էր փոխզիջումով լուծել հարցը, բայց չհաջողվեց:

Այս գործընթացի գլխավոր մասը այն էր, որ մայիսի 9-ին Ալիևը չմեկնեց Մոսկվա, իսկ մայիսի վերջում ընդունեց Ուկրաինայի արտգործնախարարին և կողմերը պայմանավորվեցին Ուկրաինայում ներդրումներ կատարել:

Սույն փաստը խիստ զայրացրեց Կրեմլին, որն էլ որոշեց պատժել Բաքվին, «հիշելով» 2000-ի, 2010-ի և 2011 թվականների հանցագործությունները, որոնք կատարվել էին ադրբեջանցիների կողմից:

Բոլորի համար էլ պարզ էր, որ Մոսկվան այս քայլով հասկացնում էր Ալիևին, որ կարող է կազմաքանդել Ռուսաստանում գործող ադրբեջանական բիզնես կայսրությունը:

Սակայն Բաքվի նման արձագանքը հուշում է, որ Ալիևը այս քայլինի պատրաստ էր և չի նահանջելու:

Իսկ դա նշանակում է, որ Ալիևին «հուշել են», որ կարող է կոշտ քայլերի գնալ Մոսկվայի դեմ:

Ռուսական կողմը կասկածում է, որ Ալիևին խորհուրդներ են տալիս ամերիկացիներն ու բրիտանացիները, որոնք մտահոգված են ուկրաինական ճակատի անմխիթար վիճակից և փորձում են Ադրբեջանից նոր ճակատ բացել:

Ինչքանով է դա համապատասխանում իրականությանը, ցույց կտա մոտ ապագան:

Պարզ է մեկ բան.  եթե զարգացման սցենարն ընթանա նման ուղղությամբ, ապա այն անխուսափելիորեն կազդի նաև Հայաստանի վրա:

Իսկ թե՝ ոնց, կներկայացնենք մեր հաջորդ անդրադարձում:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am