Արտահերթ ընտրությունների միջոցով Տոկաևը փորձում է ազատվել ոչ միայն Նազարբաևից, այլև Պուտինի ազդեցությունից

Երեկ Ղազախստանում անցկացվեցին արտահերթ նախագահական ընտրություններ, որտեղ ներկայիս երկրի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը կրկին արձանագրեց իր իշխանության վերարտադրության փաստը: Այն, որ այդ ընտրությունները կանխատեսելի բնույթ ունեին, հասկանալի է: Միջազգային դիտորդները նույնիսկ այն անվանեցին ոչ թե ընտրություն, այլ հանրաքվե: Պարզ էր, որ Տոկաևը այլընտրանք չուներ և տրամաբանական էր, որ նա այդ անցած ընտրություննեորում պետք է ստանար ձայների մոտ 80 տոկոսը:

Սակայն մեկ այլ հարցդրում է առաջ գալիս՝ ինչու՞ Տոկաևը որոշեց անցկացնել արտահերթ ընտրություններ, եթե նա կարող էր հանգիստ վերընտրվել հերթական նախագահական ընտրություններում 2024 թվականին:

Պատասխանը տեսանելի է, այն նույնիսկ մակերեսի վրա է:

2019-ին, երբ Ղազախստանի նախկին առաջնորդ Նուրսուլթան Նազարբաևը Տոկաևին առաջարկեց նախագահի պաշտոնում, բոլորի մոտ այն ընկալումն էր, որ Տոկայևը պետք է աշխատեր «նախագահի» պաշտոնում Նազարբաևի հսկողության տակ: Այսինքն, ինքը՝ Տոկայևը չէր ընկալվում, որպես ինքնաբավ նախագահ:

Ժամանակի ընթացքում այդ երկփեխկվածությունն իշխանության մեջ ճեղքեր առաջացրեց, քանզի մի կողմից առաջացել էին Տոկաևի նոր թիմակիցներ, մյուս կողմից Նազարբաևի կողմնակիցները պատրաստ չէին հանձնել իրենց դիրքերը նոր մարդկանց:

Ղազախստանում այդ իրավիճակը բերեց ներկլանային ճգնաժամի, քանզի Նազարբաևը արդեն նախագահ չէր, սակայն Տոկաևն էլ ինքնաբավ նախագահ չէր: Այդ իրավիճակում, սովորաբար կլաննների այն ներկայացուցիչները, ովքեր ուժեղ են, սակայն զգում են, որ իրենց ազդեցությունն օր օրի թուլանում է, որոշում են գնալ կտրուկ քայլերի:

Հենց դրանով էր պայմանավորված այս տարվա հունվարյան իրադարձություընները Ղազախստանում: Տոկաևի իշխանությունը մազից էր կախված և թվում էր, թե նա կարող է կորցնել իշխանությունը: Սակայն Մոսկվան որոշեց միջամտել և պահպանել Տոկաևի իշխանությունը, համարելով, որ հակառակ դեպքում այստեղ կարող են կրկնվել այն «գունավոր» գործընթացները, որոնցից անմաս չմնացին հետխորհրդային մյուս երկրները:

Հունվարյան միջամտության արդյունքում Տոկաևին հաջողվեց պահպանել իր իշխանությունը, նույնիսկ էապես թուլացան Նազարբաևի դիրքերը: Սակայն դրա փոխարեն, Տոկաևը հայտնվեց այս անգամ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինից կախվածության մեջ:

Իրերի նման դասավորությունը շահավետ չէր Տոկաևի համար: Այդ իսկ պատճառով նա շատ արագ հեռացրեց ՀԱՊԿ-ի զորքերը Ղազախստանից: Դրանից հետո իրեն պետք էր մաքրվել նաև Պուտինի ազդեցությունից, որի համար էլ նա գնաց արտահերթ ընտրությունների:

Ավելին, նախապես փոփոխվեցին նախագահի լիազորությունները, տեղական  իշխանությունը ստացավ ավելի մեծ լիազորություններ, իսկ նախագահի պաշտոնում ընտրված գործիչն այլևս իրավունք չի ունենալու կրկին վերընտրվելու: Այսպիսով Տոկաևը իր այդ քայլով ցույց է տալիս, որ փորձելու է արմատապես փոխել երկրում ոչ միայն քաղաքական խաղի կանոնները, այլև ոչ ֆորմալ ավանդույթները:

Ճիշտ է, նախագահի կառավարման ժամկետը դառնում է 7 տարի, սակայն այդ պաշտոնը ստանձնած անձը չի կարողանալու վերարտադրվել երկրորդ ժամկետում:

Ինչքանով այդ դրույթը կյանքի կկոչվի այսօր դժվար է ասել: Պարզ է մեկ բան, որ Տոկաևի այս քայլերը ցույց են տալիս, որ նա փորձելու է էապես թուլացնել իր երկրի կախվածությունը Մոսկվայից, փորձելով դիվերսիֆիկացնելով այն, ընդլայնելով իր կապերը ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Թուրքիայի և Չինաստանի հետ:

Ինչ կնշանակի դա գործնականում, այսօր դեռ ոչ ոք չգիտի: Պարզապես հայտնի է, որ այսուհետ այդ երկրի զարգացման ուղենիշը փոխվելու է ի օգուտ Ռուսաստանի մրցակից երկրների:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան