Ի՞նչ են մտածում Մոսկվայում, Բաքվում, Անկարայում և Թեհրանում «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին

Երբ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Աշխաբադում հայտարարեց, որ «Զանգեզուրի միջանցք» նախագիծը կիրականացվի Հայաստանում, նրա խոսքերը կրկին լուրջ մտահոգություններ առաջացրեցին, հատկապես, որ Ալիևն արդեն «սեփականատիրոջ կարգավիճակում» հրավիրել էր խոշոր ներդրողների՝ մասնակցելու այս խոշոր տրանսպորտային հաղորդակցության զարգացմանը։

Նիկոլ Փաշինյանը պնդում է, որ տարածաշրջանում «Զանգեզուրի միջանցք» չի լինելու, այլ միայն տրանսպորտային հաղորդակցությունների բացում, որը ձեռնտու կլինի բոլորին, այդ թվում՝ Հայաստանին։ Բացի այդ, գործող իշխանությունը պնդում է, որ «միջանցքը» լինելու է Հայաստանի ինքնիշխան տարածքը և վերահսկվելու է ՀՀ կառավարության կողմից՝ մաքսակետերի և ստեղծվող այլ կառույցների օգնությամբ։

Թուրքիայում և Ադրբեջանում Հայաստանի իշխանությունների այս տեսակետը անտեսում են և պնդում են, որ «այդ հաղորդակցությունները չեն վերահսկվելու Հայաստանի կողմից»։ Առաջին հայացքից թվում է, թե այս հարցում Անկարան ու Բաքուն զբաղված են պարզ մանիպուլյացիաներով, մինչդեռ իրականում նրանց խոսքերն ավելի մոտ են իրականությանը, քան Հայաստանի իշխանությունների ասածները։ Իհարկե, դա չի նշանակում, որ այժմ Հայաստանի իշխանությունը ստում է իր ժողովրդին՝ ասելով, որ «այդ բոլոր հաղորդակցությունները լինելու են Հայաստանի իշխանության վերահսկողության տակ», ավելին, Անկարան և Բաքուն չեն պատրաստվում «ուժով գրավել Սյունիքը», այս ամենն ավելի մեղմ են իրականացնելու, տնտեսական ազդեցության լծակներով։

Փաստն այն է, որ սահմանազատման և սահմանազատման գործընթացների մեկնարկից հետո առաջ կգա հաղորդակցությունների բացման հարցը, սակայն, հաշվի առնելով ռելիեֆի դժվարությունները և հաղորդակցությունների խճճվածությունը, Ռուսաստանը կառաջարկի Ադրբեջանին «միանալ ԵԱՏՄ-ին», որպեսզի Հայաստանն ու Ադրբեջանը կապող կոմունիկացիաները աշխատեն առանց ավելորդ մաքսակետերի: Այս հարցը դեռ չի հնչել՝ Հայաստանի կողմից խանգարող գործոն չդառնալու համար։

Մոսկվայում հույս ունեն, որ եթե բոլոր հայ ռազմագերիները վերադառնան Բաքվից, Արցախի կարգավիճակի հարցը անորոշ ժամանակով կմնա օդում, և Բաքվի և Երևանի սահմանների սահմանազատման ու սահմանագծման հարցը կանցնի առանց կրակոցների և «մեկօրյա պատերազմների», ապա երկու երկրների միջև լարվածությունը կարող է էապես նվազել, իսկ հաղորդակցությունների բացումից հետո հնարավոր է զգալիորեն թուլացնել, այն անջրպետը, որը եղել է վերջին 30 տարիների ընթացքում հայերի և ադրբեջանցիների միջև:

Եթե ​​այդ ծրագրերը կյանքի կոչվեն, ապա այսպես կոչված «Զանգեզուրի միջանցքի» մասին խոսելն ավելորդ կլինի, քանի որ Բաքվի և Երևանի բոլոր հաղորդակցությունները կունենան միջազգային կարգավիճակ, ինչպես Ռուսաստանի և Բելառուսի, կամ այսօր Ռուսաստանի և Ղազախստանի միջև հաղորդակցությունները։

Առաջին հայացքից այս նախագծում Հայաստանին սպառնացող վտանգ չկա, բայց այդպես կլիներ, եթե այս բոլոր ծրագրերն իրականացվեին միայն «մոսկովյան ճանապարհային քարտեզի» շրջանակներում, մինչդեռ Ադրբեջանն ու Թուրքիան ունեն ավելի հեռուն գնացող և այլ օրակարգ, որը սկզբունքորեն տարբերվում է ռուսական օրակարգից, նույնիսկ եթե այդ օրակարգերը «արտաքուստ նման են»։

Որո՞նք են այս օրակարգերը՝ առանձին զրույցի թեմաներ։ Իհարկե, դա չի նշանակում, որ Հայաստանը պետք է պաշտոնապես հայտարարի, որ մերժում է այս բոլոր ծրագրերը, քանի որ բոլոր միջազգային կենտրոնները՝ ԱՄՆ, ԵՄ, Ռուսաստանը, Թուրքիան և անգամ Իրանը նշում են, որ տարածաշրջանում խաղաղ գոյակցության միակ երաշխիքը խնդրի լուծումն է։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանազատման և սահմանագծման խնդիրների լուծումից հետո հաղորդակցությունների բացման հետ միասին։ Այլ հարց է, որ այս բոլոր կենտրոններն իրենց նմանատիպ առաջարկներում տարբեր շեշտադրումներ են անում գործընթացի մանրուքների վրա, իսկ ինչպես գիտեք՝ բոլոր լուրջ խնդիրների դեպքում «Սատանան մանրուքներում է» և այստեղ շատ կարևոր է, որ Հայաստանում լինի ադեկվատ իշխանություն, որը կարող է չեզոքացնել «Սատանայի նկրտումները»։

Այն, որ այսօր Հայաստանում նման իշխանություն չկա, դա փաստ է, իսկ թե ինչու մենք չունենք այնպիսի քաղաքական դաշտ, որը հասարակությանը կարողանար այլընտրանքային իշխանություն տալ և իր ծրագիրը իրականացնել, սա էլ արդեն լրիվ այլ թեմա է։

Այսօր պարզապես մնում է ֆիքսել, որ նման լուրջ ու բարդ խնդիրների առաջ կանգնած Հայաստանը հայտնվել է ծանր վիճակում, քանի որ նրա ղեկը հայտնվել է անփորձ ու պատահական մարդկանց ձեռքում։

Սա՛ է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան