Էրդողանը լիրայի անկումն պայմանավորել է նախորդ իշխանությունների սխալներով. որքան նման է նա Փաշինյանին

Ինչպես գիտեք, այս օրերին Թուրքիայի ֆինանսական շուկայում կտրուկ եւ դրամատիկ փոփոխություններ են տեղի ունենում, իսկ ավելի կոնկրետ՝ թուրքական ազգային արժույթը՝ լիրան, աննախադեպ արժեզրկվել է, և այդ արժեզրկման, այդ գահավիժման ստորին շեմն անգամ չի երևում։

Այսօր արդեն 1 դոլարի համատ տրվում է 10 թուրքական լիրա, իսկ Թուրքիայի Կենտրոնական բանկի վերաֆինանսավորման տոկոսը հասցվել է 16%-ի, ինչը նշանակում է, որ Թուրքիայում բիզնեսի համար գրեթե դժոխային պայմաններ են ստեղծվել։ Եվ խոսքը ոչ միայն բիզնեսի, այլեւ սովորական թուրք քաղաքացիների մասին է։

Թուրքիայում անցկացված վերջին հարցումները ցույց են տվել, որ նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի անձնական վարկանիշը կտրուկ անկում է գրանցել, մինչդեռ Էրդողանի կուսակցության և Ազգայնական կուսակցության վարկանիշը, որի կոալիցիան վերջին ընտրություններում հավաքել էր 53 տոկոս, այսօր նույնիսկ 40 տոկոսի չի հասնում։ Սա նշանակում է մեկ բան՝ գալիք ընտրություններում Էրդողանի պարտությունը գործնականում անխուսափելի է, եթե իհարկե ինչ-որ ֆորսմաժոր չլինի։

Մի շարք միջազգային վերլուծաբանների միաձայն կարծիքով՝ թուրքական լիրայի փլուզման պատճառը Էրդողանի արտաքին, էքսպանսիոնիստական ​​քաղաքականությունն է։ 18 տարի առաջ, երբ նա եկավ իշխանության, խոսում էր «Զրո խնդիր հարեւանների հետ» կարգախոսներով, այսօր Թուրքիան ուղիղ հակառակ քաղաքականություն է վարում եւ խնդիրներ ունի գրեթե բոլոր հարեւանների հետ։ Ոչ միայն միջազգային, այլեւ նույնիսկ թուրք փորձագետների կարծիքով՝ թուրքական ֆինանսական շուկան անցնում է շատ խորը ճգնաժամի միջով հենց այս խնդրից ելնելով։

Վերջին 3 տարիների ընթացքում Թուրքիայում սովորական քաղաքացիների կենսամակարդակն իջել է ավելի քան 50%-ով, և եթե մինչ այժմ Էրդողանը այս ամենը բացատրում էր «օբյեկտիվ անհրաժեշտությամբ», քանի որ Թուրքիան իր համար կենսական հարցեր էր լուծում Սիրիայում, Կովկասում, եւ Բալկաններում ապա այսօր, երբ թուրք հասարակությունն այլեւս չի ընդունում նրա այս բացատրությունները եւ չի ցանկանում էլ ավելի վատ ապրել Էրդողանի հավակնությունների պատճառով Թուրքիայի ներկայիս նախագահն առաջին անգամ սկսել է լիրայի ու տնտեսության հետ կապված խնդիրների պատճառները բացատրել նախորդ իշխանության սխալներով։

Ըստ Էրդողանի՝ պարզվում է, որ նախորդ իշխանությունն այնպիսի քաղաքականություն է վարել, որ Թուրքիայում բոլոր խոշոր գործարքներն իրականացվել են ոչ թե լիրայով, այլ դոլարով։ Հիմա Թուրքիայում ոչ միայն ծիծաղում են Էրդողանի խոսքերի վրա, այլեւ տխրում՝ նշելով, որ բոլոր ձախողված ու պոպուլիստ գործիչները, որոնց գործողությունների արդյունքում հասարակությունները սկսում են ապրել ավելի վատ, այս ամենը բացատրում են նախորդ իշխանության գործունեությամբ։

Թուրք հայտնի վերլուծաբաններից մեկը շատ դիպուկ նկատել է, որ «Էրդողանի ազգայնական պոպուլիզմը» 180 տոկոսով հակասում է թուրք հասարակության տնտեսական և սոցիալական շահերին։ Սակայն քանի որ միջազգային հանրությունը, որը չի հարգում Էրդողանին, սկսեց երկիր քիչ ներդրումներ կատարել, մարդկանց սոցիալական վիճակը Թուրքիայում էլ ավելի վատացավ։

Արդարանալու համար Էրդողանը և նրա համախոհները փորձում են սովորական թուրք սպառողին «կերակրել» «Իդլիբը մերն է», «Ղարաբաղը մերն է», «Հալեպը մերն է»՝ էժանագին պոպուլիստական ​​հռետորաբանությամբ։

Սակայն վերջին սոցհարցումները ցույց են տալիս, որ նույնիսկ սովորական թուրք սպառողը բացահայտել է Էրդողանական այս էժանագին խաբեության բանաձեւը: Այդ իսկ պատճառով այժմ Էրդողանը փորձում է իր բոլոր խնդիրների մեջ մեղադրել անցյալ իշխանությանը և նրան դարձնել «քավության նոխազ» ներկայիս խնդիրների համար։ Ի դեպ, Էրդողանը ղեկավարում է 18 տարի, բայց միեւնույն ժամանակ չի ամաչում իր ձախողումների համար մեղադրել նախկին իշխանություններին։

Եթե ​​համեմատենք պոպուլիստ Էրդողանին պոպուլիստ Փաշինյանի հետ, ապա շատ նմանություններ կարելի է տեսնել՝ փնթի կառավարում, նախկին իշխանությանը մեղադրանքներ ձախողումների մեջ։ Այնուամենայնիվ, Փաշինյանի և Էրդողանի միջև կան մի քանի տարբերություններ, եթե ներքին քաղաքականության մեջ նրանց քաղաքականությունը շատ նմանություններ ունի, որտեղ երկուսն էլ քարոզում են ատելություն իրենց ընդդիմության նկատմամբ, վերահսկում են իրենց երկրների ողջ դատական ​​իշխանությունը, հետապնդում իրենց քաղաքական հակառակորդներին, ապա արտաքին քաղաքականության մեջ, ի տարբերություն Էրդողանի, Փաշինյանը բացարձակապես ամեն ինչ ձախողել է:

Նա կորցրեց ավելի քան 10 հազար քառակուսի կիլոմետր Արցախի տարածք, զոհեց ավելի քան 4000 զինվորի կյանք, կասկածի տակ դրեց Ղարաբաղի ապագան և սպառնալիք ստեղծեց Հայաստանի պետականության համար։

Բայց եթե այս հարցերում պոպուլիստ Փաշինյանը զիջում է պոպուլիստ Էրդողանին, ապա մի հարցում նա ակնհայտ առավելություն ունի Էրդողանի նկատմամբ՝ նա Հայաստանը ղեկավարել է ոչ թե 18, այլ ընդամենը 3,5 տարի։ Հենց այս պատճառով է, որ նա, խոսելով սպորտային լեզուներով, ավելի բարվոք դիրքեր ունի, քան ծերուկ Էրդողանը, սակայն դրանից ոչ թե շահում է հայ ժողովուրդը և հայ հասարակությունը, այլ ընդհակառակը։

Ըստ երևույթին, 3,5 տարին դեռ բավարար չէ հայ հասարակության ամենաանգիտակից հատվածին հասկանալու համար, թե ինչ աղետի մեջ է գտնվում պետությունը։

Սա՛ է իրականությունը:

Դավիթ Մկրտչյան