Կրթահամակարգը ազգային պետության լինելիության/Պետության ինքնիշխանության խարիսխն ու գրավականն է

Պատմության մեջ դիտարկվում է հետևյալ օրինաչափությունը. մարդու մեջ հոգևորի արթնացումն ու ցարգացումն է ծնունդ տալիս հասարակայնությանը (քաղաքակրթությանը). Այս գործընթացը անհրաժեշտորեն ենթադրում էր միավորող' հոգևոր նախասկզբի առկայություն, այսինքն' մարդկային կեցության գաղափարականացում։ Ընդ որում, հոգևոր ինտեգրացիայի ամենաարդյունավետ կառույցը բնական ամրակի դեր կատարող ավանդական՝ էթնիկ գործոնն էր։ Ուստի և սոցիալական շահը պետք է դիտվեր որպես որոշակի էթնոսի շահ։ Ավանդական հենքի վրա ստեղծվող մշակութային որոշակի (գրավոր) ավանդույթում մարդու ներարման գլխավոր կառույցը կրթական համակարգն է, ինչից և առաջանում է յուրաքանչյուր ազգի մշակույթը։ Մինչդեռ մշակույթը (գաղափարախոսությունը) ապահովում է ազգի անկախ գոյության նախապայմանը՝ ազգի հոգևոր ինքնությունը(ինքնատիպությունը)։ Հերջինս պայմանավորված է մշակութային միասեռությամբ, ինչը բացառապես կրթության միջոցով է ձերք բերվում։ Այդ իսկ պատճառով կրքահամակարգը ազգային մշակույթի կարևորագույն ինստիտուտն է, ազգի և ազգային պետականության ձևավորման ու պահպանման խթանը։

 

Այդ իրողությունը դեռևս հին ժամանակներում հստակորեն գիտակցվել է ինչպես Արևելքում, անյպես էլ Արևմուտքում։ Արևելյան ժողովուրդների (չինացիների, հնդիկների, ճապոնացիների) հասարակական կյանքի բոլոր դրսևորումները պայմանավորված էին "Ուսուցիչ֊Աշակերտ" համակարգով, ինչը ժամանակների և սերունդների ժառանգորդումն ու պետական կառուցվածքի անսասանությունն ապահովող ավանդույթի պահպանման և զարգացման միջոցն էր։ Ազգային դաստիարակութունը ( ազգային ԿՐԹ֊ության գերնպատակը) հույների ու հրոմեացիների հասարակական կյանքի անկյունաքարն էր ու նրանց քաղաքական իրավունակության նահապայմանը։

 

Յայոց գրերի ստեղծման արդյունքում ձևավորված Ազգային դպրոցը կոչված էր Յայ Առաքելական եկեղեցու հետ մեկտեղ ապահովել ՀԱՅ ԱԶԳԻ ՀՈԳԵԻՈՐ ԻՆՔՆՈՒԹՅՈԻՆԸ( ԻՆՔՆԱՏԻՊՈՒԹՅՈՒՆԸ), դրանով իսկ նպաստելով նաև հայ ազգի ազատ գոյության և ազգային պետականության ստեղծմանը։ Միաժամանակ պետության կայացման, բնականոն կենսագործունեության չափանիշը նույնպես ազգի կրթվածության աստիճանն է։ Ազգային զգացմունքները, ազգային ինքնագիտակցությունը, ազգի ինքնաճանաչումն ու ինքնապահպանումը ազգայւն պետականության ստեղծման, զարգացման և պահպանման հիմքն են, ինչը, իր հերթին, կախված է ազգային կեցության համար արտաԺամանակային և համընդգրկուն հարցերից մեկի' ազգային կրթության և հայեցի դաստիարակության

խնդիրների լուծման մակարդակից: