Ի՞նչ պայմանավորվածություններ ձեռք բերվեցին Թրամփ-Սի հանդիպման ընթացքում Ռուսաստանի, Թայվանի և Իրանի հարցերում

Չինացիները Թրամփին անակնկալ մատուցեցին օդանավակայանում, նշում  է ամերիկյան The New York Times-ը։ Նրանք դիտավորյալ փոփոխեցին ընդունելության արարողությունը՝ կարևոր ուղերձ փոխանցելու համար:

Բանն այն է, որ ինքնաթիռից իջնելուց հետո Թրամփին դիմավորեց Չինաստանի փոխնախագահ ՝Հան Չժենը:

Արտասահմանյան առաջնորդների համար այսպիսի ուշադիր կազմակերպված ընդունելությունները հստակորեն արտացոլում են Չինաստանի մոտեցումը այս այցելություններին: Որոշ դեպքերում Պեկինը ուղարկում է ավելի ցածր մակարդակի պաշտոնյայի՝ զսպվածություն կամ հեռավորություն ցուցաբերելու համար: Մյուս դեպքերում՝ այն ուղարկում է բարձրաստիճան ներկայացուցիչ՝ հանդիպման հարգանքն ու հատուկ նշանակությունը ընդգծելու համար:

Այս անգամ ուղարկվել էր  բարձրաստիճան ներկայացուցիչ, սակայն, որի պաշտոնը մեծ մասամբ նոմինալ բնույթի  էր, ինչը կարող է լինել ավելի բարդ ուղերձ փոխանցելու միջոց։

Որպես փոխնախագահ՝ Հան Չժենը հաճախ է ներկայացնում Չինաստանը պաշտոնական դիվանագիտական ​​միջոցառումների ժամանակ, ինչպիսիք են Չարլզ III թագավորի թագադրումը Միացյալ Թագավորությունում և Թրամփի երկրորդ երդմնակալությունը որպես ԱՄՆ նախագահ։ Սակայն, Չինաստանի իշխող կոմունիստական ​​կուսակցության բարձրագույն որոշում կայացնող մարմնի՝ Պոլիտբյուրոյի մշտական ​​կոմիտեից՝ Հան Չժենգից հեռանալուց հետո, նա այժմ սահմանափակ քաղաքական ազդեցություն ունի։

Սա կարող է նշանակել, որ Թրամփին տրվել են  պետական ​​այցի համար արարողակարգով պահանջվող բոլոր պատիվները, բայց առանց որևէ հատուկ վերաբերմունքի, որը կտարբերեր նրան մյուս խոշոր տերությունների առաջնորդներից։

«Չինական դիվանագիտության մեջ արարողակարգը գլխավորն է, հատկապես պետական ​​այցերի ժամանակ», - ասել է Ջորջթաունի համալսարանի ասիական ուսումնասիրությունների պրոֆեսոր և նախագահ Բարաք Օբամայի՝ Ասիայի հարցերով նախկին խորհրդական Էվան Մեդեյրոսը: «Ժամանման արարողությունը արարողակարգային խաղի առաջին քայլն է. դա այն է, թե ինչպես է Չինաստանը հարգանք ցուցաբերում»:

Որոշ վերլուծաբաններ նշում են, որ Հան Չժենի ներկայությունը փոքր-ինչ ցածրացնում է 2017 թվականին Թրամփի ստացած ընդունելությունը։ Այն ժամանակ, պետական ​​այցի ժամանակ, նրան դիմավորեց Չինաստանի բարձրագույն դիվանագետ և կուսակցության երկրորդ ամենահզոր մարմնի՝ Պոլիտբյուրոյի անդամ Յան Ցզեչին։ Այդ ժամանակ Չինաստանի «Սինհուա» լրատվական գործակալությունը նման «ծանրքաշայինի» ներկայությունը որակեց որպես երկու առաջնորդների միջև «Չինաստանի կողմից հանդիպմանը տրվող կարևորության» նշան։

Ըստ ամերիկյան փորձագետների՝ Թրամփի հետ հանդիպմանը Սի Ցզինպինը հստակորեն ուրվագծեց Չինաստանի «կարմիր գծերը», մասնավորապես՝ Թայվանի հարցում։

Այդ կապակցությամբ ճապոնական փորձագետները սկսել են իրենց մտահոգությունն հայտնել, որ այս հանդիպման արդյունքում, Թրամփը կարող  է լուրջ զիջումների գնացած լինել Թայվանի հարցում, որպեսզի կարողանա ստանալ զիջումներ Պեկինից՝ Իրանի հարցում:

Նույն մտավախություններով արդեն հանդես են եկել նաև Հարավային Կորեայի և Ավստրալիայի ներկայացուցիչները:

Դրա մասին է նշում նաև այն, որ Իրանի հարցում Պեկինը որոշել է գնալ զիջումների ամերիկյան կողմին, ինչը արձանագրվել է համդիպման արդյունքում:

Երկու ժամ տևած բանակցությունների ամենաակնառու արդյունքը Սի Ցզինպինի անձնական հավաստիացումն էր, որ Չինաստանը կդադարեցնի Թեհրանին տրամադրվող ռազմական և տեխնիկական աջակցությունը: Fox News-ին Պեկինից ուղիղ եթերում տված հարցազրույցում Թրամփը հաղթանակած թվաց. «Նա ասաց, որ զենք չի մատակարարի»:

Սի Ցզինպինի խոստումը միայն խոսքեր չեն. դա մեծ տերության կողմից միջազգային հանրությանը տրված հրապարակային պարտավորություն է, որի խախտումը Պեկինին թանկ կարժենա իր հեղինակության և առևտրային հարաբերությունների առումով։

Թրամփի երկրորդ կարևոր հաջողությունը Հորմուզի նեղուցի վերաբերյալ կոնսենսուսն էր: Սպիտակ տունը պաշտոնապես հաստատեց, որ ԱՄՆ-ն և Չինաստանը համաձայնության են եկել, որ նեղուցը պետք է բաց մնա, հաղորդում է Reuters-ը: Սի Ցզինպինը գնաց ավելի հեռու՝ հստակորեն նշելով Չինաստանի դեմ լինելը նեղուցի ցանկացած «ռազմականացմանը» և Իրանի կողմից նավագնացության համար վճար գանձելու փորձերին:

Ըստ էության, սա կարելի է դիտարկել որպես «հարված մեջքից» Իրանի ասիմետրիկ պատերազմական ռազմավարությանը: Տարիներ շարունակ Թեհրանը սպառնացել է Արևմուտքին նեղուցը փակելով՝ հավատալով, որ Չինաստանի կախվածությունը իրանական նավթից կստիպի Պեկինին վետո դնել ԱՄՆ-ի ցանկացած կոշտ միջոցի վրա: Այնուամենայնիվ, Սի Ցզինպինը նախընտրեց համաշխարհային առևտրի կայունությունը, հաղորդում է Reuters-ը:

Չինաստանի համար նեղուցի փակումը կնշանակեր գնաճ և գործարանների փակում: «Բաց ծովը» ընտրելով՝ Պեկինը փաստացի զրկել է Իրանին իր գլխավոր աշխարհաքաղաքական հաղթաթղթից:

Սպիտակ տան հայտարարության համաձայն՝ ԱՄՆ-ի և Չինաստանի առաջնորդները վերահաստատել են, որ Թեհրանը «չպետք է միջուկային զենք ունենա»։ Այս հայտարարությունը Իրանի նկատմամբ ԱՄՆ քաղաքականության անկյունաքարն է և ցույց է տալիս Պեկինի հետ էական կոնսենսուս համաշխարհային օրակարգի ամենապայթյունավտանգ հարցերից մեկի շուրջ։

Գագաթնաժողովի ամենաէլեգանտ քայլերից մեկը ամերիկյան նավթ գնելու քննարկումն էր, ինչպես մանրամասնորեն հաղորդում է Bloomberg-ը։

Սի Ցզինպինը հետաքրքրություն է հայտնել Միացյալ Նահանգներից մատակարարումները մեծացնելու հարցում՝ «Մերձավոր Արևելքից կախվածությունը նվազեցնելու» համար։

Իրանի համար սա կարող է նշանակել իր ամենամեծ գնորդի կորուստը։

Սակայն, իրադարձությունների ամենաանսպասելի շրջադարձը Սի Ցզինպինի միջնորդության առաջարկն էր, իրանական ճգնաժամի հաղթահարման հարցում։

Թրամփը մեջբերեց Չինաստանի առաջնորդին. «Եթե կա որևէ բան, որ ես կարող եմ անել Իրանի հետ համաձայնության հասնելու համար, ես կցանկանայի օգնել»։ Սա դիրքորոշման արմատական ​​​​ փոփոխություն է։ Չինաստանը նախկինում  պահպանում  էր  «բարեգործական չեզոքության» դիրքորոշումը Իրանի նկատմամբ՝ օգտվելով ԱՄՆ-ի Մերձավոր Արևելքում ճահճացած կարգավիճակից։ Այժմ Պեկինը պատրաստ է օգտագործել իր իշխանությունը՝ Թեհրանին նոր «Թրամփի համաձայնության» պարտադրելու համար։

Եթե ​​Չինաստանն իսկապես տնտեսական լծակներ կիրառի, Իրանը այլընտրանք չի ունենա, քան նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ Վաշինգտոնի պայմաններով։

Արևմտյան վերլուծաբաններն այժմ հարցնում են. ինչո՞ւ Սի Ցզինպինը նման զիջումների գնաց։ Ամենայն հավանականությամբ, խոսքը տնտեսական պրագմատիզմի մասին է՝ շարունակվող առևտրային պատերազմի և սակագնային զինադադարը երկարաձգելու անհրաժեշտության ֆոնին Իրանը չափազանց խնդրահարույց է դառնում Պեկինի համար։

Մյուս կողմից, փորձագետները չեն բացառում, որ դրա դիմաց Թրամփը որոշել է արմատական զիջումների գնալ Թայվանի հարցում: Սակայն այդ խնդրի վերաբերյալ, որևէ հրապարակային հայտարարություն այդպես էլ չհնչեց:

Ինչ վերաբերվում է Ուկրաինայի հարցին, ապա կողմերը փաստացի հաստատեցին, որ պիտի Ուկրաինան համաձայնվի գնալ տարածքային զիջումների ռուսական կողմին, որպեսզի կանգնեցվի պատերազմը:

Այսպիսով կարող ենք արձանագրել, Թրամպ-Սի հանդիպման ընթացքում թույլ օղակ դարձավ Իրանը: Իսկ Ռուսաստանի ու Թայվանի շուրջ հարցերում, կողմերը համաձայնվեցին պահպանել ընդանուր մոտեցում:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան
Zham.am