Իրանի և Սաուդյան Արաբիայի հարաբերությունների բարելավումից կարող է օգտվել նաև Հայաստանը եթե…

Իրանի և Սաուդյան Արաբիայի հարաբերությունների բարելավումից կարող է օգտվել նաև Հայաստանը եթե…

Միջազգային ցնցող իրադարձությունների կողքին աննկատ անցավ այն լուրը, թե Չինաստանի միջնորդությամբ բարելավել են Իրանի և Սաուդյան Արաբիայի հարաբերությունները:

Հիշեցնենք, որ այդ երկու երկրների միջև խզվել եին դիվանագիտական հարաբերությունները, դեռ 2016-ին, երբ Սաուդյան Արաբիայում մահապատժի եին ենթարկել շիա հոգևորական Նիմր ալ-Նիմրիին:

Սուննի արաբական երկրների և շիա Իրանի միջև միշտ էլ լարված եին հարաբերությունները, սկսած 1979 թվականից, երբ Թեհրանում հայտարարեցին, որ պատրաստվում են արտահանել իսլամական հեղափոխության արժեքները դեպի արաբական Աշխար:

Բանն այն է, որ արաբական Աշխարի մոտ 10 տոկոսը կազմում են շիաներ, որոնք, հիմնականում ճնշամն են ընթարկվում արաբական սուննի իշխանությունների կողմից:

Այսօր արաբական երկրների թույլ օղակներից են Յեմենը, Սիրիան և Իրաքը: Յեմենում շիաները զինված ձևով են պայքարում սուննի իշխանության դեմ, վերջինիս աջակցում են արաբական երկրների մեծ մասը:

Սիրիայում քաղաքացիական պայքարն ընթանում էր մեծամասամբ շիա-սուննի գծով, որտեղ շիա Ասադը հաղթանակ տարավ սուննիների հանդեպ:

Իրաքում շիաները կազմում են մեծամասնություն: Դա միակ արաբական երկիրն է, որտեղ ոչ թե սուննիներն են մեծամասնություն կազմում, այլ շիաները:

Սադդամ Հուսեյնի ռեժիմի տապալումից հետո սունիների և շիաների ուժային բալանսը փոխվեց ի օգուտ շիաների: Որի պատճառով էլ Սաուդյան Արաբիայում առաջացել էր անհանգստություն, որ մի օր էլ իրենք նվաճման կենթարվեն Իրանի կողմից: Մանավանդ, որ Թոհրանը ամեն ձևով աջակցում էր շիաների բողոքի շարժումները, գրեթե բոլոր արաբական երկրներում:

Թեհրանի նման պահվածքը ստիպեց արաբական երկրներին մոռանալ Իսրաելի հետ իրենց սուր հակամարտությունը, որից էլ օգտվեցին, ոչ միայն Իսրաելը, այլև ԱՄՆ-ն և Թուրքիան:

Վերջինս փորձում էր սիրաշահել արաբական «փողոցը», օգտագործելով հակաիսրաելական հռետորաբանությունը: Ավելին, այդ փուլում Անկարան մտածում էր նույնիսկ վերականգնել իր ազդեցությունը նախկին օսմանյան տարածքների վրա, փորձելով հակադրել արաբական աղքատ զանգվածներին, իրենց վրա կառավարող հարուստ վերնախավերի հետ:

Թուրքիայի այս քաղաքականությունը խիստ բացասական ձևով ընդունվեց, գրեթե բոլոր արաբական երկրների վերնախավերի կողմից: Նրանք հասկացան, որ այսպես կոչված «արաբական գարուններից» փորձում է մեծապես օգտվել հենց Անկարան: 

Իսկ սաուդցի հայտնի լրագրողի սպանությունից հետո Թուրքիայում, սաուդցիների հարաբերությունները վերջնականապես փչացան, ոչ միայն ամերիկացիների, այլև թուրքերի հետ:

Սաուդցիները հասկացան, որ Իրանի դեմ ոչ ԱՄՆ-ն, ոչ էլ Թուրքիան լավ դաշնակիցներ չեն կարող լինել:

Այս իրավիճակը տրամադրություն փոխեց նաև Իրանում: Թեհրանում որոշեցին արմատապես փոխել իրենց մոտեցումները արաբական երկրների նկատմամբ: Բայց արաբական երկրների հետ հարաբերությունների վերականգման համար պետք եին միջնորդներ:

Որպես միջնորդ փորձում էր ակտիվ դեր կատարել Իրաքը: Սակայն վերջինիս սուբյեկտայնությունը հերիք չէր, որ կարողանար մերձեցնել սաուդցիներին և իրանցիներին:

Մերձեցման դեր փորձեցին կատարել նաև ռուսները: Սակայն նրանք էլ չկարողացան հասնել հաջողության տարբեր պատճառներով: Եվ ահա օրերս հայտնի դարձավ, որ այդ դերը հաջողությամբ կատարեց Չինաստանը: Հենց այդ երկրի օգնությամբ Իրանն ու Սաուդյան Արաբիան որոշեցին վերականգնել իրենց հարաբերությունները: Պեկինը ստանձնում է այդ հարաբերությունների երաշխավորի դերը:

Ինչու՞ հենց Պեկինին հաջողվեց դա:

Պատասխանը պարզ է: Նախ Չինաստանը կարող է երաշխավորել դա, ի տարբերություն, օրինակ Իրաքի:

Վերջինս միայն կարող էր «հարթակի» դեր կատարել և ոչ ավելին:

Մոսկվան նույնպես չկարողացավ այդ դերը կատարել, քանզի ռուս-ուկրաինական պատերազմից հետո, նրա դերակատարումը, հասկանալի պատճառներով նվազել է:

ԱՄՆ-ն նույնպես չեր կարող կատարել այդ դերը, քանզի հակամարտության մեջ էր գտնվում Իրանի հետ:

                         Ինչ՞ կարող է տալ դա Հայաստանի համար 

Ուղակիորեն դա ոչինչ չի տա մեզ համար: Սակայն, անուղակի ձևով, եթե Հայաստանը կարողանա վարել նախաձեռնողական քաղաքականություն, ապա կկարողանա վերականգնել հարաբերությունները սաուդցիների հետ:

Իհարկե դա չպետք է իրականացնել Թեհրանի միջոցով: Դրա լավագույն միջոցը Եգիպտոսն է: Բայց դրա համար, Երևանում պետք է լինի ադեկվատ իշխանություն:

Իրանի նկատմամբ միջազգային ճնշումները կարող են թուլանալ: Եթե Իրանի հարաբերությունները վերականգնվեն արաբական երկրների հետ, ապա ԱՄՆ-ի վերաբերմունքը նույնպես կարող է փոփոխվել:

Ամերիկացիները, սովորաբար թույլերի վրա են ճնշում բանեցնում:

Իսկ ԱՄՆ-ի ճնշումների թուլացումը, կարող է ուժեղացնել Թեհրանի ազդեցությունը մեր տարածաշրջանի վրա, որից կշահի Հայաստանը:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան