Իրան Հայաստան ճանապարհի փակման մեջ շահագրգռված են երրորդ երկրները

Երբ ադրբեջանցի սահմանապահները սկսեցին խոչընդոտել իրանական մեքենաների մուտքը Սյունիքում, սկզբում հիմնավորում էին դա այն հանգամանքով, որ իբր իրանական մեքենաները այդ ճանապարհով բեռներ էին տեղափոխում դեպի Արցախ:

Հետո դրասն գումարվեց մեկ այլ նոր պատճառ, թե իբր, եթե ադրբեջանական մեքենաները Նախիջևանից գնալով Իրանի ճանապարհով պետք է մաքսեր վճարեն, ապա ինչու՞ իրանական մեքենաները չպետք է մաքսեր վճարեն Սյունիքի այն հատվածում, որն իբր Ադրբեջանի տարածք է:

Շատերի համար Ադրբեջանի հիմնավորումները տրամանբանական բնույթ ունեին, Հայաստանի իշխանություններն էլ թմբկահարում էին այն թեզը, թե իբր այս ճգնաժամը Հայաստանի հետ կապ չունի: Եւ այն պայմանավորված է իրանա-ադրբեջանական բարդ հարաբերություններով:

Իրանի արձագանքը բավականին սուր դարձավ, երբ ադրբեջանցիները ձերբակալեցին երկու իրանցի վարորդների: Իրանցիներն Ադրբեջանի այս քայլը հիմնավորում էին երրորդ երկրների դրդմամբ: Կարծես ունենալով այնպիսի տեղեկություն, որ հայտնի չէ հայ հասարակությանը: Սակայն այս ամենը բացահայտեցին թուրք վերլուծաբանները, բացահայտ նշելով, որ ադրբեջանցիների այսդ որոշմանը ազդել է Անկարան: Եւ որպես ապացույց բերվեց հետևյալ փաստարկը, պարզվում է, որ Թուրքիան առաջարկել է ընդլայնել Իրանի հետ իր կոմունիկացիոն կապերը: Այդ խնդրին մաս դարձնելով նաև Պակիստանին:

Անցած ուրբաթ Ստամբուլում երեք երկրների ներկայացուցիչները պաշտոնապես նշել են առաջին պակիստանական մեքենաների մուտքը Ստամբուլ: Որոնք իրենց հետ բերել են մեծ քանակով կոմերցիոն ապրանքներ, դրանք արտահանելու՝ եվրոպական շուկա: Պակիստանյան բեռնափոխադրող մեքենաները Պակիստանի մայրաքաղաք Իսլամաբադից դուրս են եկել սեպտեմբերի 27-ին, անցնելով Իրանի ճանապարհով դեպի Թուրքիա, հատելով ավելի քան 5000 կմ տարածք: Yeni Sabah թերթի վերլուծաբանների կարծիքով, Թուրքիան փորձում է Իրանին դարձնել տարանցիկ երկիր Կենտրոնական Ասիայից դեպի Եվրոպա, շահագրգռելով, որ Իրանը կորցնի իր հետաքրքրությունը այլ ուղիներով իր ապրանքները տեղափոխել դեպի Եվրոպա: Թուրքերի համոզմամբ նման շահավետ հնարավորություն տալով Իրանին վերջինիս կարելի է համոզել, որ նա մոռանա Հայաստան-Իրան ճանապարհը, փաստացի փորձելով կտրել Հայաստանին «Հյուսիս-Հարավ» առանցքից: Ըստ թուրքական վերլուծաբանների, եթե նրան դա հաջողվի, ապա Հայաստանը առևտրաարդյունաբերական ամբողջապես կախված կլինի Թուրքիայից և Ադրբեջանից: Հետաքրքիր է, որ թուրք վերլուծաբանների այս տեսակետը գրեթե 100 տոկոսով համընկնում է ԱՄՆ նախկին նախագահ Դոնալդ Թրամփի խորհրդական Ջոն Բոլթոնի հետ, ով նույնպես կարևորում էր, որ Հայաստանն իր հարաբերությունները զարգացնի արևելք-արևմուտք առանցքով:

Հիշեցնենք, որ Բոլթոնը նաև ԱՄՆ-ի Իսրայելի ընկեր ասոցիացիայի ամենաակտիվ անդամներից է: Այս ամենը համադրելով արդեն հասկանալի է դառնում, թե ինչու է զայրացած Իրանը հատկապես այն բանից հետո, երբ Ադրբեջանը սկսեց խոչընդոտել Հայաստան-Իրան ճանապարհի իրանական մեքենաների շարժը Սյունիքում:

Արտակ Հակոբյան