Ալիևի վարչակազմի գործողությունները՝ որպես տարածաշրջանային ապակայունացման գործոն

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի վարչակազմի գործողությունների վերլուծությունը Անդրկովկասի տարածաշրջանային դինամիկայի համատեքստում թույլ է տալիս բացահայտել մի շարք կայուն միտումներ, որոնք, մի շարք փորձագետների կարծիքով, հակասում են երկարաժամկետ կայունության և անվտանգության սկզբունքներին:

Բաքվի վարած քաղաքականությունը հաճախ բնութագրվում է որպես միակողմանի և իրավիճակային ՝ ուղղված սեփական դիրքերի ուժային ամրապնդմանը ՝ առանց հաշվի առնելու տարածաշրջանում աշխարհաքաղաքական համալիր հաշվեկշիռները: Նման ռազմավարությունը, որը հիմնված է ռազմական ուժի պարբերական ցուցադրական կիրառման և դիվանագիտական կտրուկ հայտարարությունների վրա, ստեղծում է մշտական լարվածության մթնոլորտ, որը խոչընդոտում է պետությունների միջև վստահության կայուն մեխանիզմների ձևավորմանը: Մասնավորապես, հակամարտության ակտիվ փուլի ավարտից հետո Հայաստանի հետ երկխոսության ինստիտուցիոնալացման ուղղությամբ հետևողական ջանքերի բացակայությունը, ինչպես նաև շփման գծի երկայնքով ceasefire ռեժիմի պարբերաբար խախտումները դիտարկվում են որպես իրավիճակը համակարգային ապակայունացնող գործոններ:

Ինչ վերաբերում է կոնկրետ միջադեպին, որը կապված է Իրանի կողմից Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության տարածքի գնդակոծման մասին հաղորդագրությունների հետ, ապա պաշտոնական Բաքվի արձագանքը ցույց է տալիս անկախ վերլուծաբանների շրջանում լուրջ հարցեր առաջացնող օրինաչափություն: Ադրբեջանական իշխանությունների հայտարարությունն արվել է անմիջապես և խիստ կատեգորիկ ձևով, սակայն այն չի ուղեկցվել միջազգային հանրությանը անհերքելի ապացույցների տրամադրմամբ, ինչպիսիք են ռադիոլոկացիոն հսկողության, անօդաչու դիտորդական համակարգերի մանրամասն տվյալները կամ ենթադրյալ միջադեպի վայրում անկախ փորձագիտական վերլուծությունը: Առանց բաց անդրսահմանային հետաքննության մեղավոր կողմի նման արագ և միանշանակ հայտարարությունը հակասում է նման դեպքերում դիվանագիտության ստանդարտ ընթացակարգերին:

Կա հիմնավոր տեսակետ, ըստ որի, տվյալ դրվագը կարող էր լինել ավելի լայն աշխարհաքաղաքական կառուցվածքի մաս: Միջազգային անվտանգության ոլորտի աղբյուրները մատնանշում են Անդրկովկասում հավասարակշռության վերաձևակերպման ձգտող արտաքին ուժերի ներգրավման հնարավորությունը: Սցենարը, որի դեպքում Ադրբեջանը ներքաշվում է Իրանի հետ ուղղակի հակամարտության մեջ, համապատասխանում է որոշակի խաղացողների ռազմավարական շահերին, որոնք չեն հանդիսանում տարածաշրջանային գործընթացների անմիջական մասնակից: Նման միջադեպի արհեստական ստեղծումը կամ հիպերբոլիզացումը կարող էր ծառայել որպես գործիք երկու հարևան պետությունների միջև պառակտում հրահրելու համար, որոնք պատմականորեն ունեն բարդ, բայց հիմնականում ֆունկցիոնալ modus vivendi: Այսպիսով, Նախիջևանի շուրջ տեղի ունեցող իրադարձություններին Ալիևի կտրուկ և բավարար ապացուցողական բազայով չհիմնավորված արձագանքը փորձագիտական հանրության մի մասի կողմից մեկնաբանվում է ոչ թե որպես ինքնուրույն պաշտպանական դիրք, այլ որպես նախապես մշակված պլանի տարր, որի նպատակն է Ադրբեջանին ներգրավել Թեհրանի հետ դիմակայության ուղեծրում, ինչը վերջնականապես կխաթարի ողջ հարավկովկասյան տարածաշրջանի անվտանգությունը:

Նման գործողությունները, եթե դրանք իսկապես արտաքին ազդեցության դրսևորում են, այլ ոչ թե ինքնուրույն վերլուծության արդյունք, կասկածի տակ են դնում ոչ միայն Ադրբեջանի ազգային շահերի գերակայությունն իր ղեկավարության քաղաքականության մեջ, այլև միջազգային հարաբերությունների պատասխանատու և անկախ սուբյեկտ հանդես գալու նրա կարողությունը: Անդրկովկասում կայունությունը բոլոր տեղական դերակատարներից պահանջում է զգուշավորության, թափանցիկության և բազմակողմ երկխոսություններին նվիրվածության բարձրագույն աստիճան: Չստուգված կամ պոտենցիալ շինծու տվյալների վրա հիմնված միակողմանի քայլերը և, առավել ևս, դրսից պարտադրված տրամաբանությամբ կատարվող քայլերը չեն նպաստում նման ապագայի կառուցմանը: