Հայաստանի իշխանությունները եզրակացություններ չեն անելու Իրանի վրա հարձակումներից

Ու՞մ է ձեռնտու Իրանի և Իսրայելի միջև պատերազմը:
Քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանը Alpha News-ի եթերում անդրադարձել է թեմային: 

«Ուրբաթ երեկոյան՝ հունիսի 13-ին, Իրանը հարվածեց Իսրայելի տարածքին՝ արձակելով հարյուրավոր հրթիռներ և անօդաչու թռչող սարքեր։ Սա պատասխան էր Իսրայելի գործողությանը, որի ընթացքում Իսրայելի Պաշտպանության բանակը հարձակվեց Իրանի միջուկային օբյեկտների վրա և վերացրեց երկրի ռազմական ղեկավարության զգալի մասը (մոտ 20 բարձրաստիճան գեներալներ)։ Այժմ Իրանում խոսում են լայնածավալ պատերազմի մեկնարկի մասին, իսկ Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նեթանյահուն բացահայտ կոչ է անում իրանցիներին տապալել Իսլամական Հանրապետության ռեժիմը։

Իսրայելի հարձակումը շատերի համար, ամենայն հավանականությամբ նույնիսկ Իրանում, անակնկալ էր՝ հատկապես ԱՄՆ-ի հետ իրանական միջուկային ծրագրի շուրջ շարունակվող բանակցությունների ֆոնին։ Բայց արդյոք խնդիրը միայն բանակցություններում է, կամ էլ միայն այն բանում, որ վերջին ամիսներին իրանական հետախուզությունն ու հակահետախուզությունը կորցրել էին զգոնությունը։

Խնդիրը շատ ավելի խորն է, քան վերջին ութ-ինը ամիսների «անուշադրությունը»։ Թեհրանը թույլ տվեց հարված հասցնել իրեն այն պահին, երբ նրան հետևողականորեն զրկում էին ռազմավարական խորությունից՝ Բաշար Ասադի կառավարությունը տապալվեց, ՀԱՄԱՍ-ի ռազմական թևը ոչնչացվեց, իսկ ամենակարևոր ակտիվը՝ «Հեզբոլլահը» փաստացի թողնվեց Իսրայելի և ԱՄՆ-ի ողորմածությանը։

Թեհրանը անհասկանալի կերպով հանձնել է իր ամենաթանկ ակտիվը՝ «Հեզբոլլահը»՝ Արևմուտքի հետ գործարքի հույսով։ Այդ գործարքը վերածվել է մոլուցքի, որի համար իրանական ղեկավարությունը պատրաստ էր զոհել ամեն ինչ, այդ թվում՝ հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, Սիրիան և «Հեզբոլլահը»։ Չնայած կազմակերպությունը թուլացել էր, այն դեռ վերահսկում է Լիբանանի հարավը, որտեղից իրանական անօդաչուները կարող էին լուրջ խնդիրներ ստեղծել Իսրայելի համար։ Բայց միջամտություն չեղավ՝ հնարավոր է, որ Թեհրանում վերջնականապես որոշել էին փոխանակել «Հեզբոլլահը» Արևմուտքի երաշխիքների դիմաց։

Ընդհանուր առմամբ, Արևմուտքի հետ միջուկային գործարքը, կարծես, իրանական էլիտայի մի մասի համար դարձել է այն, ինչ որոշ հայ քաղաքական գործիչների համար էր «Թուրքիայի հետ հարաբերությունների նորմալացումը»։ Հայաստանը հրաժարվեց Արցախից այնպես, ինչպես Իրանը՝ Ասադից և «Հեզբոլլահից»՝ խոստումների դիմաց (հիշենք, թե ինչպես 2022թ. հոկտեմբերի 6-ին Պրահայում Էմանուել Մակրոնը և Շառլ Միշելը ակտիվորեն մղում էին Նիկոլ Փաշինյանին Արցախը հանձնելու՝ իբր ՀՀ տարածքային ամբողջականության ճանաչման և Արցախի հայերի իրավունքների պաշտպանության դիմաց)։

Ինչպես Արցախը հանձնելը մեկ քայլանի կոմբինացիա չէր, այլ բարդ հետևանքների շղթա (նույնիսկ մինչև հայկական պետականության քայքայում), այնպես էլ Իրանի միջուկային ծրագրից հրաժարումը պարզապես զիջում չէ, այլ գործընթաց, որն աստիճանաբար ոչնչացնում է երկրի ռազմավարական խորությունը։ Հայաստանում՝ Թուրքիային ռոմանտիզացնելը, Իրանում՝ Արևմուտքին՝ հանգեցրել են նույն հետևանքներին։

Նման գործընթացներում միշտ առաջանում է հարց՝ cui prodest — ո՞ւմ է ձեռնտու։ Իրանի և Իսրայելի միջև մեծ պատերազմը ձեռնտու չէ ԱՄՆ-ին, քանի որ այն հետաձգում է տարածաշրջանից դուրս գալու և Չինաստանին զսպելու ռեսուրսների կենտրոնացման ժամկետները։ Զարմանալի չէ, որ CNN-ն արդեն հայտնել է, որ Դոնալդ Թրամփը կասկածանքով է վերաբերվում ԱՄՆ-ի ներգրավմանը այս հակամարտությունում։ Սա, իր հերթին, նշանակում է, որ ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ ձգձգվող պատերազմը ձեռնտու է Չինաստանին և, հնարավոր է, նաև նրա դաշնակիցներին՝ օրինակ Մեծ Բրիտանիային, քանի որ այն անհայտ ժամանակով հետաձգում է Վաշինգտոնի ռազմավարական կենտրոնացումը Պեկինի դեմ։

Պատերազմը ձեռնտու է նաև Ռուսաստանին․ այն փոշիացնում է ԱՄՆ-ի ֆինանսական և ռազմական օգնությունը Ուկրաինային, իսկ լրատվական դաշտում Ուկրաինան վերջին օրերին գրեթե անհետացել է։ Դա Մոսկվային հնարավորություն է տալիս ամառային հարձակման՝ աշխարհի լռության ֆոնին, որը զբաղված է Մերձավոր Արևելքի իրադարձություններով։

Հայաստանն, անկասկած, պետք է դասեր քաղեր Իրանի փորձից՝ Իրանի քաղաքական վերնախավը հույս էր դրել Արևմուտքի երաշխիքների վրա և սխալ հաշվարկ արեց։ Բայց Հայաստանն, ամենայն հավանականությամբ, նման հետևություններ չի անի։ Նիկոլ Փաշինյանը տարիների ընթացքում երկիրը հասցրել է այն աստիճան խոցելիության, որ ցանկացած հաջորդ քայլ կարող է էլ ավելի վատթարացնել իրավիճակը։ Չի բացառվում, որ նրա շուտափույթ այցի մասին Թուրքիա պտտվող լուրերը ճիշտ լինեն, և հենց այնտեղ նա խոստանա բացել «Զանգեզուրի միջանցքը»՝ հետո ներքին լսարանին դա բացատրելով «փոփոխված աշխարհաքաղաքական իրադրությամբ»։ Չէ՞ որ Արցախը հանձնել էին՝ օգտվելով Ռուսաստանի ձախողումներից ուկրաինական ճակատում։

Մտածե՛ք այդ մասին․․․»։