Ջնջվող տոնացույց․ քա՞նի սգո օր է ավելացրել Փաշինյանը․ «Կարճ ասած»

Yerevam.today-ի գլխավոր խմբագիր Սևակ Հակոբյանը նկատում է. «Երեկ մայիսի 28-ն էր՝ Առաջին Հանրապետության հռչակման օրը։ 1918 թվականին Ղարաքիլիսայում, Բաշ-Ապարանում, Սարդարապատում հայկական կանոնավոր ուժերը և կամավորականները հաղթանակ տարան թուրքերի դեմ: Մայիսի 28-ին 9 դար առաջ կորցրած անկախությունը հայ ժողովուրդը վերականգնեց։ Առաջին Հանրապետության կարևորության, դասերի մասին մասնագետները ճշգրիտ նշում են, չմտնեմ այդտեղ։ Պարզապես նշեմ այն մեծ ուժը, ձգտումը, ոգին, որ ուներ այդ ժամանակ հայ ժողովրդի էլիտան, որ Ցեղասպանությունից ընդամենը երեք տարի անց աղքատ, գաղթականներով լի, սոված երկրում կրեցին այդ մեծ բեռը և վերականգնեցին պետականությունը։ Ու մեծ ցավ է, որ այսօր՝ 107 տարի անց, նրանց փրկած երկիրը ղեկավարում են պարտվող, դավաճան, թալանչի, մորթապաշտ ու վախկոտ մարդիկ։ Վախկոտը բոլորից առանձնահատուկ եմ շեշտում։ Ողջ երեկոյան անասելի շարժ էր Երևանի կենտրոնում, Երևան-Արմավիր ամբողջ մայրուղու վրա։ Ամբողջ գիշեր հարյուր ավտոբուսներով ոստիկանության, ԱԱԾ տարբեր տեսակի զորքեր փռել էին մայրուղում, մայրուղուց գնացող բոլոր գյուղերի արանքում կանգնել էին ոստիկաններ՝ սահմանափակելով ելումուտը, Սարդարապատի մուտքը փակ էր բոլորի առաջ, ոստիկաններ ու շները ամեն թռչունի անցնելուց հետո մետաղորսիչով ստուգում էին Սարդարապատի ամեն քար ու թուփը, ու էս սաղ նրա համար, որ մի հատ ծիտիկից անգամ վախեցող Նիկոլը գնա ու իբր հարգի մեծ զորավար Դրոյի հիշատակը, Արամ Մանուկյանի ու մյուսների հիշատակը։ Հարամ լիներ էդպես գնալը։ Նայեցի էսօր արխիվային կադրերը՝ 2000-ակաների, երբ Սարդարապատ էր գնում այն ժամանակվա մեր պետության ղեկավար Քոչարյանը։ Սեղանները փռում են, բոլոր գյուղերը իրենց ուտեստն են դնում, նախագահը գալիս է, հյուրասիրում են, հետը շփվում անկաշկանդ։ Սարդարապատում հազարավոր մարդիկ են, ոչ մեկին որևէ ոստիկան չի արգելում, որ հուշահամալիրին մոտենա, չի ասում նախագահից 20 սանտիմետր հեռու կանգնի։ Շփվում է ժողովրդի հետ, հյուրասիրությունն ընդունում, ու նրանք էլ ոգևորվում են, որ իրեց քաշած գինուց նախագահը խմեց, իրենց թխած գաթայից փորձեց։ Ինչքան էլ փորձեք էդ մարդուց չգիտեմ ինչ սարսափելի կերպար ստանալ, տեսանյութեր կան, ախար, չէ՞։ Էսօրվա կադրերն էլ կան․ մարդիկ ոստիկանների հետ կռիվ են անում, դպրոցներից էքսկուրսիա են բերել աշակերտներին, երկրի մյուս ծայրից եկել են, չեք թողնում հուշահամալիր, չէ, հլը տարածքից էլ, ճանապարհից էլ հեռու գնացեք, Նիկոլն է գալու։ Մի հանձնող բրիգադ կանգնում է ու մեջների թիվ 1 հողատուն ելույթ է ունենում ինչ-որ բառեր ասում։

Ինչ-որ անկապ բառախաղեր, իբր իրողություններ է ասում՝ «Մեր ինքնությունը մեր պետությունն է, մեր պետությունն է մեր ինքնությունը»։ Նույն անբովանդակ տեքստերից է․ «Ապագա կա, կա ապագա», «Խաղաղության երաշխավորը խաղաղությունն է» և այսպես շարունակ։ Մի հատ մանկական հեռուստաալիք կար, «Հայրենիք» էր կոչվում, իրենց գովազդը երեխայի ձայնով էր՝ «Հայրենիքը մեր ալիքն է, մեր ալիքը հայրենիքն է»։ Երբ դա ասում է երեխան, հասկանալի է, համով է, բայց պետություն ներկայացնողն էդպիսի բաներ որ ասում է, պետք է հասկանանք, որ ասելիք չունի, ինքն էլ գիտի։

Իբր իրողություն է ասում՝ «29 հազար 743 քառակուսի կիլոմետր միջազգայնորեն ճանաչված տարածքով Հայաստանի Հանրապետությունը մեր ժողովրդի ոչ թե կորուստների, այլ ձեռքբերումների արտահայտություն է»։ Ըստ Նիկոլի, որ Ղարաբաղը հանձնել է, դա ոչ թե կորուստ էր, այլ ձեռքբերում։ Այո, Ադրբեջանի տեսանկյունից ձեռքբերում էր, մեկ էլ՝ ձեր։ Իրողություն է իբր արձանագրում՝ «Մեր ժողովուրդը հայրենիք փնտրելու կարիք չունի այլևս, հայրենիքը գտնված՝ ի դեմս Հայաստանի Հանրապետության, ի դեմս պետության»։ Հոպ, էդ դու գտա՞ր, թե՞ դու ստեղծեցիր։ Իսկ ո՞վ էր փնտրում։ Թե բա՝ «Հայաստանի միջազգային հեղինակությունը միջազգային աճում է»․ էդ ո՞նց է աճում․ որ մի օր Մակրոնի գիրկն ես թռնում, մի օր Պուտինի՝ աճում է՞․ որ ԵՄ մտնելու նախագիծ ես ընդունում ու վազում Մոսկվա զեկուցելու, հեղինակություն ես աճացնո՞ւմ։

Իրողությունները քո ասածները չեն, Նիկոլ։ Իրողությունները հետևյալն են․

Մինչև ձեր ողբերգական իշխանության սկիզբը, մենք ունեինք հունվարի 28, բանակի տոն։ Էսօր ի՞նչ օր է դա, ո՞ր բանակի տոնն է։ Էն բանակի, որի զինվորը զոհվում է խրճիթներո՞ւմ, էն բանակի, որի զինվորը քնում է ցելոֆոնից վրաններո՞ւմ։ Էն բանակի, որի մարտական հենակետում Սովետական Պազիկի կմախք է դրա՞ծ, էն բանակի, որ չի կարողանում զինվել, որովհետև փողը տալիս ես զենքերը չկա՞ն, թե՞ որ զենքերը տալիս են, տեղ չի հասնում․ էն բանակի տոնն է, որտեղ հարուստներն ազատվում են վճարումո՞վ։ Դու բանակի օր չունես, դա մինչև քո գալն էր․ 2020 թվականին հենց դուք ջարդեցիք բանակի ողնաշարը, նույն Սարդարապատում ելույթ ունեցար, հուլիսին մեկ դիրք առաջ տալու համար զորքերիդ թվով մեդալներ բաժանեցիր, հետո էդ բանակը փուռը տվիր, վերջում էլ թե՝ դասալիքներ էին։

Մենք ունեինք մայիսի 9 — հաղթանակի ու խաղաղության տոն։ Նշում էինք Շուշիում տարած հաղթանակը։ Շուշիում էլ էինք նշում, ոչ միայն Երևանում։ Դուք ի՞նչ արեցիք էդ հաղթանակի հետ, էդ օրը այլևս չկա։ Երեկ Արցախ էր իջել Էրդողանի ինքնաթիռը, Լաչին էր թռել միանգամից։ Էն Լաչին, որը հանձնեցիր առանց մեկ պատրոն կրակելու։ Էրդողանը՝ Արցախում․ առաջ կխնդայինք, չէ՞, նման բանի մասին պատկերացնելուց։ Մայիսի 9-ին մի հաղթանակ էլ էինք նշում՝ Հայրենական Մեծ պատերազմում հաղթանակը, որը ստվերվեց նախ Շուշիում ձեր պարտությամբ․ այս տարի նաև նսեմացրեցիք էդ հաղթանակը, որովհետև իշխանական դիրքորոշում եք սարքել այն, որ հայրենական պատերազմում պատվելը մեզ համար ավելի ձեռնտու էր։

Հուլիսի 5՝ Սահմանադրության և պետական խորհրդանիշների օրն էինք նշում․ տո՞ն է հիմա։ Անկախ Հայաստանի պատմությունը դուք բերել-հասցրել եք մի կետի, որ մեր սահմանադրությունը փոխում է Ալիևը, էդ ո՞ր ինքնիշխանությունից եք խոսում, ի՞նչ անկախությունից։ Թշնամին է էնտեղից պատվիրում, թե մեր պետական խորհրդնիշները որոնք լինեն, գերբի վրայից ինչը հանենք, ինչը թողնենք։

Սեպտեմբերի 21-ը անկախության օրն է։ Իսկ կարո՞ղ եք ասել ի՞նչ անկախության օր է, դու ո՞ւմից ես անկախ։ Էս պահին թո երկրի տարածքում թշնամի զորքեր են, գրավել են, չեն հեռանում, դու էս պահին կախված ես բազմաթիվ երկրներից, այդ թվում՝ քո թշնամի երկրներից։ Ի՞նչ անկախության օր։ Նիկոլն ասում է՝ անկախությունը դա մեկ երկրից կախվածոթյունը փոխարինելն է բազմաթիվ երկրներից կախվածությամբ։ Սա ուզում է հարյուր երկրից կախված լինել, հարյուր տիրոջ ծառայել, բա էլ ի՞նչ անկախության տոն։

Իրողությունները սրանք են, Նիկոլ, ոչ թե քո թվարկածները։ Բազմաթիվ տոներ ուներ մեր հայկական երկրորդ պետությունը՝ Արցախի Հանրապետությունը, ու բոլորը՝ արյունով կերտված, պատերազմով ձեռք բերված տոներ․ էլի սաղ փչացրիր։ Սրանք են իրողությունները, ու իրողություն է այն, որ այս պահին ՀՀ տոնական օրերից դուք չեք փչացրել մենակ մեկ օր՝ մայիսի 28-ը, Առաջին Հանրապետության տոնը։ Էն էլ տեսնենք թուրքերի հետ ձեր բանակցություններով, ձեր առևտուր անելով, Հայաստան «էստի համեցեք» անելուց ոնց եք վարի տալիս։ Իսկ ինչ-որ մեկը կասկածու՞մ է, որ էրդողանը մի օր ասի, հլը թարկի էդ Սարդարապատ-մարդարապատները, սա չի թարգելո՞ւ։ Ալենին կուղարկի, նա նույն իր գլուխը ճոճելով կասի՝ պետք ա թարկել, թե չէ իրենք էլ էս կանեն, էն կանեն․․․ չէ, էնպես չի, որ մեկը Ալենի ասածով երբևէ մի բան կանի կամ չի անի, զրո ազդեցություն հանրության վրա, բայց դե վիդեոն կուղարկի Էրդողանի օգնականին, կասի՝ շեֆին ասա, ըհը, արինք։ Ձեզ թվում է, որ Ալենը երեկ ելել թրքասիրության մաստերկլասեր էր տալիս, ո՞ւմ համար էր, ու՞մ էր ուղղված, լրագրողների՞ն, քաղաքացու՞ն․ ո՛չ, դա անում էին Ալիևի խաթր, թե՝ տեսեք ինչքան ձեռնտու ենք ձեզ, էլ ո՞նց ասենք, որ հասկանաք, ձերն ենք, էլի, մի խոսքով, մի բան արեք՝ մեզ պես իշխանությունը ստեղ մնա, որովհետև ով էլ մեզանից հետո լինի, ճիշտ հակառակն ա լինելու, էլ չասենք՝ որ Քոչարյան լինի․․․  

Էս տոները մեկ օրում չէին ստեղծվել, մայիսի 28-ը ավելի քան 100 տարվա պատմություն է։ Ամեն մի տոն բառիս բուն իմաստով կերտվել է մի, մի քանի հաղթանակով, մեծ դժվարությամբ։ Քանդելը ամենահեշտն է․ մի հատ անհայրենիք խմբակի հանձնում ես իշխանությունը, ու խնդրեմ։ Տպավորություն էր, որ սրանք եկան իշխանության ու հիմնեցին իրենց հորինած «քաղաքաու օր» շարժական տոնը, այդ ժամանակ առաջին անգամ բացեցին ՀՀ տոնացույցը ու զարմացան՝ ո՞նց, ո՞նց կարող է էդպես պատահել, որ ունենք 10 տոն ու ընդամենը երկու հիշատակի օր։ Ու ՔՊ-ն անցավ գործի, քանդեց տոնացույցը, ավելացրեց սգո օրերը․ սեպտեմբների 27՝ Արցախյան երկրորդ պատերազմի օր, նոյեմբերի 9-պատերազմում պարտության օր, մայիսի 12՝ Հայաստանի ինքնիշխան տարածք թշնամու անխափան ներխուժման օր, սեպտեմբերի 22՝ Հայաստանից օկուպացիան ավելի քան 200 քառակուսի կիոմետր դարձնելու օր, հոկտեմբերի 6՝ Արցախը հանձնելու օր, սեպտեմբերի 19-ը՝ Արցախի վրա երրորդ պատերազմի օր, սեպտեմբերի 24՝ բռնագաղթի օր։

Տեսնո՞ւմ եք ՔՊ-ականներ, մեր պատմութունը, մեր տոնացույցը ոնց եք փոխել։ Դուք էն կարգի սգո օրեր բերեցիք, որ անգամ երկրաշարժի սգին գերազանցեց։ Մնաք՝ ապրիլի 24-ին էլ կգերազանցեն․ որովհետև եթե Ցեղասպանութունից հետո Արևմտյան Հայաստանում, իսկ հիմա՝ Թուրքիայում հայեր մնացին, կասկածելի է, որ հայեր կմնան Հայաստանում, եթե դուք մնաք իշխանության։ Արցախը՝ վառ օրինակ, մնացել են մի երկու հոգի, որպես թանգարանային նմուշ։ Ընդամենը մեկ դավաճանական թիմ էր պետք, որ մի երկու տարում քանդի դարերով կառուցածը։ Պատկերացնո՞ւմ եք եթե 1918 թվականին Արամ Մանուկյանի փոխարեն լիներ Նիկոլի նման մեկը, մենք Առաջին Հանրապետությունը կկերտեի՞նք, հետո, թեկուզ Սովետական հանրապետություն կունենայի՞նք։ Եթե 1991 թվականին Նիկոլը լիներ, կունենայի՞նք անկախություն, կունենայի՞նք Արցախում հաղթանակ։ Հայաստանի 5 հազար տարվա պատմության որ փուլում էլ Նիկոլը լիներ, ունենալու էինք էս վիճակը, դա իմ համոզումն է։

Կարճ ասած՝ ժողովուրդ, սա՝ այսօրվանը, տոն չէր ու նորմալ է, որ տոն չէ, քանի սրանք են ու՝ այսպիսին։ Իրենց մեկ է, ստիպված են, գնում, էնտեղ կանգնում, չեն կանգնում, կամ խոսում, որ մեզ համար տոն դառնա։ Ո՛չ, վստահ են, որ իրենց դեմքներով չի կարող տոն լինել։ Այ, տոնը էսպես էր, որ անգամ Սովետական պետության ժամանակ, Կարեն Դեմիրճյանը, որպես երկրի ղեկավար, մեծ տոնախմբություն էր կազմակերպում, հրավիրում հարևան երկրների ղեկավարներին էլ, նրանք էլ գալիս էին, մեզ շնորհավորում, պատվում, անգամ Հեյդար Ալիևին էր բերում, կողքը կանգնեցնում ու շնորհավորել տալիս հայերիս՝ թուրքերի նկատմամբ հաղթանակի կապակցությամբ։ Այ տոնը սենց է, որ հաղթանակած երկրի, հաղթանակ կերտած ղեկավարը, այս օրով տոնում էր, ժողովրդի հետ, բոլոր-բոլորով․ ու որ խոսք էր ասում, որ՝ հեսա էսպես ենք անելու, էնպես ենք անելու, ոչ մեկ չէր կասկածում, ուշադիր լսում էինք, ուրախանում, որ հեսա նայեք՝ ինչեր ենք անելու։ Որովհետև, արած մարդիք էին, արժան էին․ չէ՝ սրանց հետ ի՞նչ տոն անես, սրանց ասածը լսես, որ ի՞նչ»։