Նույնիսկ Կարակալպակիան կարողացավ պահպանել իր ինքնուրույնությունը ուզբեկական սահմանադրության մեջ

Ինչպես հայտնի է, մի քանի օր առաջ Ուզբեկստանի մաս կազմող Կարակալպակիայի Ինքնավար Հանրապետությունում սկսվեցին հուզումներ, որոնք, սակայն,  օրերի ընթացքում ճնշվեցին Ուզբեկստանի իշխանությունների կողմից: Այդ երկրի նախագահը հայտարարեց, թե իբր այդ հուզումները կազմակերպվել էին «դրսի ուժերի աջակցությամբ»: Մինչդեռ, օրերս  ամեն ինչ պարզ դարձավ, թե ինչ էր եղել իրականում: Բանն այն է, որ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո, երբ սկսվեցին Ղարաբաղյան շարժումը, Աբխազիայի, Հարավային Օսիայի, Մերձդնեստրի դեպքերը, Ուզբեկստանի կազմում գտնվող Կարակալպակիայում նույնպես սկսեցին պահանջել անկախություն Ուզբեկստանից: Այն ժամանակ ուզբեկներին հաջողվեց հանգստացնել կարակալպակցիներին և նրանց հետ կնքեցին փողզիջում, համաձայն որի, Կարակալպակիան մնաց Ուզբեկստանի կազմում, սակայն այն ժամանակվա սահմանադրության շրջանակներում այդ ինքնավարությունը էապես ընդլայնեց իր իրավունքները, և բացի դրանից ընդունվեց սահմանադրական հետևյալ դրույթը, համաձայն որի, Կարակալպակիան հռչակվեց, որպես «սուվերեն հանրապետություն Ուզբեկստանի կազմում», և բացի դրանից ընդունվեց նաև այն դրույթը, համաձայն որի «Կարակալպակիան հանրաքվեի միջոցով կարող է դուրս գալ Ուզբեկստանի կազմից»:

Նման դրույթ չեր ընդունվել նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքի ոչ մի այլ ինքնավար միավորումում: Եվ միայն ուզբեկներն էին համաձայնվել տալ այդպիսի հնարավորություն կարակալպակցիներին:

Նշենք նաև, որ 35 միլիոնանոց Ուզբեկստանում Կարակալպակիայում ապրում է ընդամենը 2 մլն մարդ: Մինչդեռ այդ ինքնավար հանրապետությունը իր տարածքով կազմում է Ուզբեկստանի մոտ 40 տոկոսը:

Սակայն ուզբեկներին  միշտ հանգստացնում էր այն հանգամանքը, որ Կարակալպակիայի բնակչության ընդամենը 30 տոկոսն են կազմում բնիկ կարակալպակցիները: Մյուս 30 տոկոսը կազմում են ուզբեկները և միքիչ քիչ  դրանից այդ հանրապետությունում ապրում են ղազախներ:

Այսինքն, թեև Կարակալպակիան ունի տեսական հնարավորություն դուրս գալ Ուզբեկստանի կազմից, գործնականում դա հնարավոր չէ, քանզի այդ հանրապետության բնակչության մեծ մասը կազմում են այլ ազգերը:

Սակայն ներկայիս Ուզբեկստանի նախագահը ցանկացավ այդ տեսական իրավունքն էլ վերացնել, երբ այդ երկրի նոր սահմանադրության առաջարկվող  նախագծի մեջ վերացված էին Կարակալպակիայի հիմնական իրավունքները: Տաշկենտը այդ քայլով փորձեց ստուգել Կարակալպակիայի արձագանքը և ստացավ այն: Սույն թվականի հուլիսի 1-ին այդ հանրապետությունում սկսվեցին հուզումները: Եվ դրանք կարող էին կրկնել ղազախական դեպքերը, եթե Ուզբեկստանի նախագահն որոշում չկայացներ չեղարկել իր նախնական ցանկությունները: Մասնավորապես, այդ դեպքերից ընդամենը մի քանի օր անց, Ուզբեկստանի նախագահը հայտարարեց, որ առաջարկվածը ընդամենը նախագիծ էր, այն էլ մի շարք վրիպումներով: Նա նաև հայտարարեց, որ Կարակալպակիան նախկինի պես կպահպանի իր բոլոր իրավունքները, այդ թվում նաև հանրաքվեի միջոցով իր դուրս գալու իրավունքը Ուզբեկստանի կազմից: Միայն դրանից հետո հուզումները այդ տարածքում դադարեցվին և այն  զանգվածային բնույթ չունեցավ:

Սակայն սույն հանգամանքը ևս մեկ անգամ ցույց տվեց, թե ինչ թույլ կետ ունի Ուզբեկստանը իր երկրի ներսում և դրսի շրջանակները ցանկության դեպքում հեշտությամբ կարող են օգտագործել դա, եթե ցանկանան:

Մյուս կողմից, կարակալպակցիները ևս մեկ անգամ պաշտպանեցին իրենց սահմանադրական իրավունքները, ինչը ևս մեկ անգամ ցույց տվեց, որ այն ազգը, ով ուզում է հասնել իր նպատակներին և դրանք իրատեսական են, ապա դա ստացվում է:

Սա է իրականությունը:

Արտակ Հակոբյան